راهنماي ضمن خدمت

درس پژوهي

دبيرخانه کشوري درس پژوهي دوره ابتدايي

سال تحصيلي ٩٧ ـ ٩٦

 

 

راهنماي تکميلي درس پژوهي

اداره تکنولوژي و گروه هاي آموزش ابتدايي شهر تهران

مقدمه

درس پژوهي به عنوان مدلي موثر براي ترويج و غني سازي يادگيري در مدرسه ، در حال حاضر نظر بسياري از

انديشمندان را در جهان براي تحول در آموزش به خود جلب کرده است .

بيشترين توجه برنامه هاي اصلاحات آموزشي بر ” توانمند سازي معلم ” و غني سازي فرايندياددهي، يادگيري

متمرکز است . پژوهش هاي آموزشي بيش از برنامه هاي درسي به معلم و فرايند تعامل او با دانش آموزان توجه دارند و

بر غني سازي يادگيري تاکيد مي کنند.

معلمان از طريق درس پژوهي ، به عنوان مدلي اثربخش براي پژوهش در مدرسه ، ياد مي گيرند که چگونه از

يکديگر بياموزند، در تجارب آموزشي و تربيتي يکديگر سهيم شوند. آنها بدين ترتيب مي توانند با باز انديشي در

رفتارهاي آموزشي خود، راه هاي بهتري براي ياد دادن و يادگرفتن بيابند و به توليد دانش حرفه اي بپردازند. اين فرايند

يادگيري ،به تغيير فرهنگ مدرسه کمک مي کند و محيط انعطاف پذير براي دستيابي سازماني را توسعه مي بخشد.

درس پژوهي مدلي اثر بخش براي خلق محيط شوق انگيز براي يادگيري در مدرسه است .

با اجراي درس پژوهي مي توان مجموعه اي از تجربه هاي ماندگار آموزشي را نه فقط از طريق نوشته هاي معلمان

بلکه از طريق مشاهده فيلم تدريس آنها فراهم آورد.

يکي از مهم ترين نتايج اجراي درس پژوهي اين است که به معلمان فرصت مي دهد تا پس از سال ها تدريس

انفرادي و بسته بودن در کلاس هايشان به روي ساير معلمان ، در کنار ساير همکاران خود قرار گرفته و علاوه بر به

اشتراک گذاري تجربه و مهارت خود، از تجربه ها و دانش ديگران در جهت هم افزايي مهارت و بهبود جريان تدريس نيز

بهره گيرند.

به نظر پيترسنگه ، انديشمند برجسته ايده “سازمان يادگيرنده “، يادگيري نيازمند تحول بنيادي در طرز تفکر

انسان و حرکت اساسي براي بازبيني پيش فرض هاي ذهني است .

زماني مدرسه يادگيرنده تحقق مييابد که نقش معلم از مخابره کننده اطلاعات به تسهيل کننده ، راهنما، ياري گر

و هم درس با دانش آموزان تغيير مي يابد.

اجراي نقش راهنما و تسهيل کننده آموزش از اهميت مقام معلم نمي کاهد بلکه موجب تسهيل فرآيند تدريس

شده و دانش آموز در فرايند يادگيري ، مسئوليت بزرگ تري را به عهده مي گيرد ، چرا که مي بايست بجويد، بيابد،

نتيجه بگيرد و دانسته هاي خود را با ديگران شريک شود.

درس پژوهي نظريه اي براي بهسازي ، تغيير DNA آموزش ، غني سازي يادگيري و فراهم آوردن بستر موثر

براي پژوهش است . پيش فرض اساسي اين نظريه بر اين اصل استوار است که براي بهسازي آموزش ، اثر بخش ترين

نقطه براي شروع ، کلاس درس است و بهترين راه براي بهبود عملکرد معلمان و دانش آموزان تلاش جمعي و مشارکتي

آنها جهت بهسازي سناريوهاي فرهنگي آموزش است .

درس پژوهي به «آموزش » بيش از «آموزگار» مي پردازد و بر فرايند يادگيري گروهي و بهسازي مستمر ( تدوين

برنامه ، اجرا ، بازانديشي ، يادگيري و ترويج يافته ها) مبتني است و فرصتي براي سهيم شدن کارگزاران آموزشي در

تجربه هاي يکديگر فراهم مي آورد.

۲

 

راهنماي تکميلي درس پژوهي

اداره تکنولوژي و گروه هاي آموزش ابتدايي شهر تهران

چرخه درس پژوهي

چرخه درس پژوهي :

درس پژوهي پس از تشکيل يک تيم از معلمان هم پايه يا پايه هاي نزديک به هم که داراي دغدغه آموزشي

مشترک هستند ؛ شروع مي شود. ( براي کسب اطلاعات بيشتر به شيوه نامه درس پژوهي سال ٩٧- ٩٦مراجعه شود. )

چرخه درس پژوهي شامل ٨ مرحله مي باشد :

١.تعيين موضوع و اهداف آموزشي

٢.طراحي درس

٣.اجراي تدريس اول و جمع آوري داده ها

٤.گزارش گيري و ارزيابي تدريس اول

٥.تجديدنظر در طرح درس ، اصلاح و طراحي مجدد

٦.اجراي تدريس دوم و جمع آوري داده ها ( تدريس طرح درس اصلاح شده )

٧.گزارش گيري و ارزيابي تدريس دوم ( بازانديشي فرآيند آموزشي )

٨.تکميل گزارش نهايي و کتبي درس پژوهي و به اشتراک گذاشتن نتايج

 تذکر: با اکتساب مرحله تشکيل تيم ، چرخه شامل ٩ مرحله مي گردد.

۳

 

راهنماي تکميلي درس پژوهي

اداره تکنولوژي و گروه هاي آموزش ابتدايي شهر تهران

تشکيل تيم درس پژوهي ، تدوين مرام نامه ، تقسيم کار و مسئوليت

تشکيل تيم درس پژوهي

در اجراي درس پژوهي براي ايجاد يک سازمان يادگيرنده در مدرسه و ايجاد ارتباط بين معلمان پايه هاي مختلف ،

شوراي معلمان مدرسه به عنوان يک تيم پژوهشي بزرگ عمل مي کند که تيم هاي کوچکتر درس پژوهي در درون اين

تيم شکل مي گيرد . تيم هاي درس پژوهي مي توانند در مراحل مختلف چرخه درس پژوهي، شوراي معلمان مدرسه را

در کار خود مشارکت دهند و به اين ترتيب ضمن آنکه اعضاي تيم درس پژوهي از نقطه نظرات ساير معلمان مدرسه

استفاده مي کنند، يافته هاي پژوهشي تيم هم با معلمان مدرسه به اشتراک گذاشته مي شود.

هر تيم درس پژوهي براي أت مين تنوع ديدگاه ها معمولا از ٣ تا ٦ نفرازمعلمان هم پايه تشکيل مي شود که در

آموزش و تدريس و فرآيندهاي مربوط به آن داراي مسئله يا مسائل مشترک بوده و به دنبال شناسايي و انتخاب راه حل

مناسب براي رفع و يا کاهش آن هستند .

تبصره : براي تشکيل تيم در صورت کافي نبودن تعداد معلمان در يک پايه تحصيلي ، ساير معلمان علاقمند در

پايه هاي مختلف تحصيلي ( ترجيحا معلمان پايه هاي نزديک به هم ) نيز براي موضوع درس پژوهي پايه مورد نظر

مشارکت مي نمايند.

تيم درس پژوهي بايد خودگردان باشد و همه افراد از معلم با سابقه يک ساله گرفته تا معلمان با تجربه به صورت

يکسان در آن شرکت کنند و نسبت به هم متعهد بوده و دانش وتجربه خود را با يکديگر مبادله کنند .

* حضور مدير و معاون آموزشي در تيم درس پژوهي مي تواند تاثير به سزايي در اطلاع و آگاهي مديران و معاونان

از روند آموزشي و چالش هاي پيش روي معلمان داشته باشد و برنامه ريزي هاي مدرسه را غني تر و کاربردي نمايد.

مرام نامه درس پژوهي

مرام نامه آن دسته از قوانيني مي باشد که تعاملات بين اعضاي تيم در خلال تمام مراحل درس پژوهي بر اساس

آن انجام مي گيرد تا کار تيمي به حداکثر اثر بخشي خود برسد . بهتر است در آغاز هر جلسه يکي از بند هاي مرام

نامه انتخاب شده و در طول جلسه بر پايبندي اعضا ، به آن بند تأکيد گردد .

مرام نامه را مي توان با پاسخ به پرسش هاي زير تدوين نمود :

چه انتظاراتي از يکديگر داريم ؟

چه شرايطي لازم است تا حس تعلق به تيم ايجاد و حفظ شود ؟

چه شرايطي در يادگيري تيمي ما دخيل است يا چه مواردي مانع يادگيري در گروه مي شود ؟

چگونه مي توانيم به تفاوت هاي فردي احترام گذاشته و آن را مديريت کنيم ؟

چگونه مي توانيم گام موثري با مديريت زمان براي بهسازي يادگيري برداريم ؟

تقسيم کار و مسئوليت

در تيم درس پژوهي علاوه بر اين که همه اعضا بايد در تمام زمينه ها همکاري کنند نقش هاي ويژه اي هم براي

افراد در نظر گرفته مي شود.( براي کسب اطلاعات بيشتر به صفحه ٢٤ شيوه نامه درس پژوهي ٩٧-٩٦ مراجعه شود ) .

۴

 

راهنماي تکميلي درس پژوهي

اداره تکنولوژي و گروه هاي آموزش ابتدايي شهر تهران

 

مرحله اول : تعيين موضوع و اهداف آموزشي ( تشخيص مشکل و تبديل آن به مسئله )

اصولا پژوهش با شناسايي مشکل آغاز مي شود . لازم است تيم درس پژوهي با هم انديشي از ميان مشکلات

متعدد آموزشي يک مورد را که اولويت دارد انتخاب و ضمن بررسي آن علل و مسأله اصلي را تعيين نمايد.

تيم درس پژوهي معمولا مسألهاي را انتخاب ميکند که جزئي از اهداف آموزشي است و در فاصله بين وضعيت

موجود يادگيري دانشآموزان و وضعيت مطلوب قرار ميگيرد. هدف تيم بحث درباره چگونگي پوشش دادن مطلوب اين

فاصله و شکاف است . بنابراين در بيان مسأله با توجه به موضوع موردنظر ، مشکلات يادگيري دانش آموزان و يا مسائلي

که معلمان هنگام تدريس با آن مواجه اند ، تبيين و تشريح ميشوند .

مسأله درس پژوهي برگرفته از يک موضوع درسي است که معلمان يک پايه تحصيلي به طور معمول در تدريس يا

دانش آموزان در فراگيري آن با مشکل مواجه هستند.

تيم درس پژوهي با اجراي فرآيند درس پژوهي دلايل ايجاد مسأله را از منظرهاي مختلف بررسي و نسبت به رفع

آن ها اقدام مي نمايند.

منابع اطلاعاتي که مي تواند در تعيين موضوع به معلم کمک کند عبارتند از :

الف ) سنجش داده هاي آماري ( ارزيابي هاي جهاني ، ملي ، منطقه اي ، محلي )

اطلاعاتي که از طريق تجزيه و تحليل اطلاعات مربوط به آزمون هاي پيشرفت تحصيلي و بررسي نقاط ضعف

مهارت ها و ادراک دانش آموزان ، حاصل مي شود.

براي مطالعه بيشتر به صفحه ٤١

کتاب وزارتخانه مراجعه شود.

۵

 

راهنماي تکميلي درس پژوهي

اداره تکنولوژي و گروه هاي آموزش ابتدايي شهر تهران

ب ) تحقيق درباره يادگيري دانش آموزان

موضوعاتي که غالبا دانش آموزان در يادگيري و به کارگيري آن ها در زندگي روزمره با مشکل مواجه اند ، را

مي توان با بررسي کتاب ها و مقالاتي که به بدفهمي هاي دانش آموزان در علوم و رياضي و … پرداخته است ؛ مورد

توجه قرارداد.

ج ) نيازهاي يادگيري معلم

اعضاي تيم درس پژوهي مي توانند موضوعاتي را انتخاب کنند که تمايل دارند درباره آن بيشتر ياد بگيرند يا

آمادگي کمتري براي تدريس آن ها دارند.

د) برنامه درسي

گاهي اوقات تيم درس پژوهي بر شکاف احتمالي برنامه هاي درسي و يا موضوعات عملي که ضعيف ديده شده و

مورد غفلت قرار گرفته يا از بين رفته اند ، تمرکز مي کند. همچنين مي تواند موضوعاتي را انتخاب کند که در برنامه

درسي يا کتب درسي مورد غفلت واقع شده است .

براي مطالعه بيشتر به صفحه

٤٢ کتاب راهنماي گام به گام

درس پژوهي مراجعه شود

(براي کسب اطلاعات درباره اهداف به قسمت طرح درس   همين راهنما مراجعه شود.)

۶

 

راهنماي تکميلي درس پژوهي

اداره تکنولوژي و گروه هاي آموزش ابتدايي شهر تهران

مرحله دوم : طراحي درس

هسته ي اصلي فعاليت درس پژوهي اين است که معلمان با همکاري هم روي طراحي آموزشي يک درس مشخص

کار کنند.

طرح درس نقشه يادگيري دانش آموز و نقشه راه تدريس معلم است که بر يادگيري دانش آموز و مديريت

يادگيري تدريس اثرگذار مي باشد. طرح درس ها ساختاري منعطف دارند. در همه طرح درس ها تلاش بر آن است تا

به اين سؤال که » چگونه مي توان به آسان ترين ، ساده ترين و اثر بخش ترين شکل ، يادگيري را براي دانش آموزان

ميسر ساخت ؟« پاسخ داده شود.

طرح درس به شکل هاي مختلفي به فرآيند درس پژوهي کمک مي کند:

– به عنوان يک ابزار آموزشي (سناريو براي فعاليت هاي درسي )

– به عنوان يک ابزار ارتباطي (براي انتقال تفکرات معلمان طراح به ديگران )

– به عنوان يک ابزار مشاهده (خطوط راهنما براي جستجوي اهداف مورد انتظار درس ، ثبت و اشتراک مشاهدات

به عمل آمده از طريق مشاهده گران )

طرح درس تحقيقاتي يکي از انواع طرح درس است که با مشارکت همه اعضاي گروه طراحي مي شود و عناصر در

آن به صورت جزئي و دقيق بيان مي شود و همچنين در آن سوالات کليدي ، فعاليت هاي يادگيري ، فعاليت ها و

واکنش هاي احتمالي دانش آموزان ، راهنمايي و حمايت هاي معلم از دانش آموزان ، نکاتي که بايد خاطر نشان کرد و

ارزشيابي از فرايند يادگيري و سوالات معلم براي پيش برد درس از مرحله آغاز تدريس تا پايان شرح داده مي شود.

عناصر اصلي طرح درس

نکاتي در طراحي ساختار طرح درس اهميت دارند از جمله آن که متناسب با مخاطب ، رويکرد ، محتوا و … طرح

درس ويـژه ي هر موقعيت را طراحي کرد. عناصر اصلي يک طرح درس عبارتند از : اهداف آموزشي ، ارزشيابي

تشخيصي ، ايجاد انگيزه ، ابزارهاي آموزشي ، روش تدريس ، ارائه درس ، ارزشيابي تکويني ،ارزشيابي پاياني و تعيين

تکليف غير از عناصر ذکر شده در طرح درس ، تمهيداتي لازم است که درادامه به آن ها اشاره خواهد شد .

*زمان بندي: مطلوبست زمان هاي مربوط به فعاليت هاي فردي و گروهي به تفکيک مشخص گردد تا ميزان

استفاده از روش هاي دانش آموز محور و ايجاد فرصت کشف مفاهيم توسط آنان مورد بررسي و تاکيد قرار گيرد.

اهداف آموزشي

اهداف آموزشي ، مقاصدي هستند که با توجه به نيازها ، تعيين و براي رسيدن به آن ها گام هاي لازم برداشته

مي شود . معلمان براساس برنامه درسي ، اهدافي را که بايد در طرح درس آورده شود تدوين مي کنند. تا زمينه لازم

براي پيش بيني فعاليت هايي متناسب با اهداف فراهم آيد.

١- اهداف بلند مدت

اين اهداف چتر وسيعي دارند و معمولا گستره آن ها بسيار کلي و فراتر از کتاب درسي يا پايه تحصيلي مي باشد.

اهداف بلند مدت در درس پژوهي اغلب روي ويژگي هاي رشد عاطفي و اجتماعي تأکيد داشته و به رشد انگيزشي

۷

 

راهنماي تکميلي درس پژوهي

اداره تکنولوژي و گروه هاي آموزش ابتدايي شهر تهران

دانش آموزان مربوط مي شود . مانند ترغيب همه دانش آموزان به فراگيري مهارت ها و عادت هاي خوب تحصيلي

( يادگيرندگاني مشارکت جو ، متواضع ، انعطاف پذير ، مبتکر ، فکور و خستگي ناپذير )

غالبا اهداف بلندمدت بر اساس چشم انداز مدارس و چالش هاي موجود مشخص مي گردند. بديهي است تعيين

اهداف بلندمدت مي تواند فرآيند درس پژوهي را بسيار عميق تر و فراتر از تأکيد صرف بر روي يک موضوع بررسي

نمايد.

٢- هدف کلي

هدف کلي آموزشي ، به صورت کلي و جامع بيان مي شود. با استفاده از هدف کلي تدارک اهداف جزيي و عيني

آموزشي ميسر مي گردد. هدف کلي ، سير و روند کلي يادگيري را رقم مي زند.

٣- هدف کانوني ( عيني )

هدف فوري يا کانوني ، همان اهداف عيني يادگيري هستند . علاوه بر آن که به معلم کمک مي کند تا آموزشي را

ترتيب دهد که به برآورده شدن نياز دانشي، مهارتي و نگرشي بياجامد به دانش آموز هم اين امکان را مي دهد در

پايان جلسه آموزشي علاوه بر درک و فهم دقيق قادر به انجام مستقل و موفق آموخته هاي خود باشد .

اهميت و مزيت اهداف کانوني نسبت به اهداف جزيي و رفتاري در تعيين دقيق نحوه ي فعاليت هايي است که از آن

طريق از يادگيري دانش آموزان اطمينان خاطر حاصل مي گردد. بعضا ممکن است تنها يک هدف کانوني براي يک

درس تعيين گردد و نگارش آن در چند سطر باشد.

هدف کانوني درس پژوهي بايد :

١- معطوف به دانش آموز باشد.       ٢- مستلزم تفکر سطح بالا باشد.

٣- نتايج قابل اندازه گيري داشته باشد.   ٤- محسوس و عيني باشد.

نمونه هايي از اهداف جزئي يا کانوني :

دانش آموزان از طريق مقايسه نسبت محيط به قطر در دايره هاي مختلف ، عدد ثابت پي را کشف وآن را تا دو رقم

اعشار مقايسه کنند.

با توجه به ارزش مکاني مرتبه هاي صحيح و اعشار، مرحله به مرحله هر واحد را به قسمت هاي مساوي تقسيم کرده

و خارج قسمت اعشاري رابه دست آورده وتقسيم هاي داده شده را به درستي انجام دهند.

ايجاد آمادگي :

فعاليت هايي مانند حضور و غياب ، بررسي تکاليف ، آزمون تشخيصي و … به عنوان فعاليت هاي مقدماتي

براي ايجاد آمادگي و جلب توجه دانش آموزان مي باشد. اين فعاليت ها حواس دانش آموزان را براي درک

مفاهيم جديد متمرکز مي کند.

 

۸

 

راهنماي تکميلي درس پژوهي

اداره تکنولوژي و گروه هاي آموزش ابتدايي شهر تهران

ارزشيابي تشخيصي

چنانچه دانش آموزان پيش نيازهاي مبحث جديد آموزشي را نياموخته باشند ، تلاش هاي معلم جهت انتقال

مفاهيم جديد با شکست مواجه خواهد شد . بنابراين ابتدا پيش نياز ضروري براي يادگيري دانش آموزان مشخص و

مورد ارزشيابي قرار مي گيرد . هدف از ارزشيابي تشخيصي شناسايي نقطه مناسب براي شروع تدريس مي باشد.

سوالات طراحي شده در ارزشيابي تشخيصي بر اساس پيش نيازهاي مبحث جديد مي باشد که در صورت مشاهده

ضعف دانش آموزان ، معلم به آموزش آن ها پرداخته و مشکلات احتمالي را بر طرف مي نمايد .

ايجاد انگيزه

ايجاد انگيزه کليد طلايي تدريس و يادگيري مطلوب است . عمده فعاليت هاي آموزشي معلم با ايجاد انگيزه آغاز

مي شود. بدين منظور معلم با طرح سوالات يا فعاليت هايي ذهن دانش آموزان را برانگيخته کرده و به چالش مي کشد،

به گونه اي که براي يافتن پاسخ آن به تکاپو افتاده و درصدد دستيابي به جواب آن ، برمي آيند.

ايجاد انگيزه بايد به صورتي طراحي شود که در ابتدا ، ادامه و پايان تدريس ، معلم با مراجعه به آن ، دانش آموزان

را با خود همراه نمايد. به اين ترتيب نقش   ايجاد انگيزه تسهيل و تسريع کننده يادگيري مي باشد.

ابزارهاي آموزشي

وسايل و رسانه هاي آموزشـي ، زمينه تدريس و يادگيري لذت بخش و عـميق را در مدت زمان کوتاه تر فراهم

مي آورد. مي توان آن ها را به دو دسته تقسيم بندي کرد که عبارتند از :

١- رسانه ها و ابزارهايي که معلم استفاده مي کند ؛ مانند : توليد محتواي الکترونيکي ، نقشه ، تخته و …

٢- رسانه ها و ابزارهايي که دانش آموزان براي يادگيري استفاده مي کنند ؛ مانند کتاب ، طلق ، کاربرگ و …

روش تدريس

روش تدريس در برگيرنده مجموعه اي از فعاليت ها و مراحلي است که زمينه دستيابي به اهداف طرح درس را

فراهم مي سازد . روش تدريس مناسب ، معلم را در ايجاد فضاي مطلوب يادگيري براي دانش آموزان به صورت مرحله

به مرحله ياري مي کند.

لازم است معلمان در تصميم گيري براي استفاده از روش هاي تدريس و انتخاب مناسب ترين آن ها به عواملي

همچون : انتظارات خود و نظام آموزشي از يادگيرندگان ، موضوع درس ، امکانات ، فضا ، زمان ، تعداد يادگيرندگان و …

توجه کنند. علاوه بر اين اگر چه هريک از اين روش ها رويکرد خاص خود را دارد ولي مي توان از عناصر و مؤلفه هاي

آن ها به صورت ترکيبي استفاده کرد که اين امر مستلزم خلاقيت ، تجربه و مهارت حرفه اي معلم است .

در ادامه به يک نمونه روش تدريس با عنوان E   اشاره مي گردد :

۹

 

راهنماي تکميلي درس پژوهي

اداره تکنولوژي و گروه هاي آموزش ابتدايي شهر تهران

روش E :

دليل نام گذاري الگوي E آغاز شدن نام هر مرحله با حرف E است . اين مدل در ٥ مرحله ، برنامه ريزي و اجرا

مي شود. در روش E معلم ، دانش آموزان را درجهت ايده سازي ، آزمون ايده ها و مفهوم سازي هدايت مي کند.

* مرحله اول : انگيزش (Engaging )

معلم با انجام يک فعاليت ،طرح يک معما يا سؤال تفکر برانگيز و …انگيزه لازم براي شروع تدريس را در دانش

آموزان ايجاد مي کند.

( فعاليت هاي معلم )

oجلب توجه دانش آموزان کلاس به موضوع مورد آموزش

oايجاد هيجان در دانش آموزان ، از طريق انجام يک فعاليت ،طرح سؤالي تفکر برانگيز،خواندن داستاني نيمه

تمام ،نشان دادن فيلم يا عکسي جالب و…

( فعاليت هاي دانش آموزان )

نشان دادن اشتياق نسبت به موضوع

پرسيدن سؤال

* مرحله دوم : جست و جو گري (Exploration )

دانش آموزان از طريق کار گروهي به کاوش مي پردازند.

( فعاليت هاي معلم )

oترغيب دانش آموزان به مشاهده دقيق

oمشاهده ي کار دانش آموزان و گوش دادن به مباحثه ي آنان

oپرسيدن سؤال هاي واگرا و تفکر برانگيز

oايفاي نقش مشاوره و راهنمايي

( فعاليت هاي دانش آموزان )

بررسي و مشاهده ي دقيق ،با استفاده از تمام حواس

تفکر آزاد در حيطه ي فعاليت طرح شده و فرضيه سازي

آزمودن فرضيه ها و پيش بيني ها

بحث با ساير اعضاي گروه

* مرحله سوم : تشريح (Explanation )

دانش آموزان بايد براي فعاليتي که انجام داده اند، توضيح منطقي ارائه دهند. هرچند که ممکن است پاسخ درست

سؤال بيان نشود.

( فعاليت هاي معلم )

oتشويق دانش آموزان به توصيف مشاهدات و شرح مفاهيم

oهدايت بحث گروهي

( فعاليت هاي دانش آموزان )

۱۰

 

راهنماي تکميلي درس پژوهي

اداره تکنولوژي و گروه هاي آموزش ابتدايي شهر تهران

شرح دقيق مشاهدات و بيان توضيحات منطقي

بحث گروهي و ارائه راه حل ها و پاسخ احتمالي

* مرحله چهارم : گسترش ( Elaboration   )

معلم به دانش آموزان ، راه جمع آوري اطلاعات بيش تر از منابع مختلف را نشان مي دهد.

( فعاليت هاي معلم )

oنشان دادن راه جمع اوري اطلاعات از منابع مختلف

oارائه مثال هاي اضافي ،تعميم و کاربرد مفاهيم در موقعيت هاي جديد و يا در زندگي روزمره

( فعاليت هاي دانش آموزان )

جمع آوري اطلاعات از منابع مختلف

طراحي فعاليت هاي جديد و بيان کاربرد مفاهيم ارائه شده

* مرحله پنجم : ارزشيابي   (evaluation)

معلم ارزشيابي خود را که از مرحله اول شروع شده کامل مي کند و اين مرحله ، آغازي براي برداشتن گام بعدي

است .

( فعاليت هاي معلم )

oسنجش درک و فهم دانش آموزان از موضوع

oمشاهده عملکرد دانش آموزان در مراحل مختلف

oسنجش توانايي دانش آموزان در استفاده از مهارت هاي گوناگون

( فعاليت هاي دانش آموزان )

پاسخ گويي به سؤال هاي طرح شده

انجام فعاليت هاي طرح شده

ارزشيابي از پيشرفت و کسب دانش خود و ديگران (خود ارزيابي و دگر ارزيابي )

۱۱

 

راهنماي تکميلي درس پژوهي

اداره تکنولوژي و گروه هاي آموزش ابتدايي شهر تهران

راهبردها و توصيه هاي عملي براي استفاده از روش E

در مرحله اول مي توانيد از دانش آموزان براي ايجاد يک موقعيت چالش برانگيز و يا يک مسئله داراي ابهام

استفاده کنيد. با يک برنامه ريزي قبلي و به کارگيري گروهي از دانش آموزان و روش مختلف ، مانند: اجراي نمايش ،

خواندن شعر، طرح معما ،بازي و… مي توانيد اين را جذاب تر نماييد. در هر حال فراموش نکنيد يک شروع خوب نيمي

از موفقيت است .

همچنين در مرحله اول مي توانيد سطح علاقه مندي و دانش پيشين دانش آموزان خود را بسنجيد و در مراحل

دوم وسوم مهارت هاي حل مسئله ، تفکر انتقادي و سطح درک و فهم دانش آموزان از اطلاعات جديد و هم چنين

مهارت برقراري ارتباط را مورد ارزيابي قرار دهيد.

در مرحله چهارم ، چگونگي مراجعه به منابع اطلاعاتي گوناگون : مانند: دائره المعارف ها ، نرم افزارهاي کامپيوتري

و… هم چنين نحوه استفاده از آن ها را به دانش آموزان نشان دهيد و شرايط لازم را براي آنان فراهم نماييد.

فراموش نکنيد هدف اصلي مرحله چهارم پيدا کردن راه جمع آوري اطلاعات است نه خود اطلاعات .

ارزشيابي مستمر را از همان مرحله اول آغاز نماييد براي اين نوع ارزشيابي پيشنهاد مي شود از چک ليست

مشاهده استفاده کنيد.

در مرحله چهارم توانايي دانش آموزان جهت کاربرد مفاهيم در موقعيت هاي جديد و نيز ايجاد ارتباط بين ايده

هاي مرتبط به هم قابل ارزيابي مي باشد.

در مرحله پنجم براي ارزشيابي پاياني مي توانيد به دو صورت عمل کنيد:

روش اول : از هر گروه بخواهيد گزارش کاملي از مراحل کار خود را نوشته و جهت ارزيابي در اختيار گروه ديگر

قرار دهند . « دگر ارزيابي »

روش دوم : از هرگروه بخواهيد با استفاده از معيارهايي که براي ارزشيابي تعيين کرده ايد. به خود ارزيابي بپردازند.

ج )چيدمان کلاس (جايگاه مشاهده گران و دوربين تصويربرداري ) :

براي تسهيل در جمع آوري داده ها توسط مشاهده گران ، نقشه چيدمان کلاس و نشستن دانش آموزان ازقبل

ترسيم شده و يک نسخه از آن هنگام تدريس در اختيار مشاهده گران قرار مي گيرد. به طور کلي در نقشه چيدمان

کلاس محل نشستن دانش آموزان و نام آن ها ، محل استقرار مشاهده گران و دوربين مشخص مي شود.

لازم به يادآوري است ، معلم مي تواند با توجه به روش تدريس و الگوي مناسب ، چيدمان کلاس را طراحي کند.

۱۲

 

راهنماي تکميلي درس پژوهي

اداره تکنولوژي و گروه هاي آموزش ابتدايي شهر تهران

نمونه اول :           تخته سياه

ميز معلم

اميري       عبداللهي                                               رضايي     روح الاميني

رضاي

غياثوند                                                       ميحمداسماعيل       عمادخواه

پرويزي

 

موحد       حمداللهي

حسين زاده         قلي زاده

 

مرادي       رضويان                                                 متقي     خان محمدي

 

اسدي       مقيسه                                   تقي زاده       طاهري

 

ناظرين             ناظرين

فيلمبردار

۱۳

 

راهنماي تکميلي درس پژوهي

اداره تکنولوژي و گروه هاي آموزش ابتدايي شهر تهران

نمونه دوم :

د) طراحي نقشه تخته کلاس

نحوه نوشتن روي تخته کلاس ، رنگ هايي که با آن ها نوشته مي شوند و کاغذهاي رنگي که روي تخته

چسبانده مي شوند براي يک معلم تکنيک بسيار مهمي به شمار مي آيد. مثلا سؤال معلم در يک کادر رنگي نوشته مي

شود و پاسخ هاي دانش آموزان به آن در طول کلاس روي تخته نوشته مي شود و رابطه بين نظرات به هم وصل مي

شود. پيامي که اين تخته سياه منتقل مي کند اين است که مدرسه بايد جايي باشد که افراد ، دانش هاي خود را به

اشتراک بگذارند. در پايان کلاس چيدمان مناسب اين مطالب روي تخته سياه ، باعث تقويت فهم کلي دانش آموزان از

جريان منطقي درس مي شود و معلم دانش آموزان را تشويق مي کند که با استفاده از تخته سياه خلاصه اي از درس

آن روز را در دفترهاي خود يادداشت کنند.

نمونه اول :

خلاصه نويسي مطالب     به نام خدا       محاسبات معلم

۳۰۰

محل چسباندن

تخته هوشمند جهت   موضوع : تفريق با انتقال   دسته هاي صدتايي                     ١٢٥-

استفاده از کتاب ورق

محل چسباندن کاربرگ   و ده تايي ويکي

زن رياضي       ارزشيابي تشخيصي     محاسبات دانش آموزان

=…..

محل نصب کاربرگ دانش آموزان

 

۱۴

 

راهنماي تکميلي درس پژوهي

اداره تکنولوژي و گروه هاي آموزش ابتدايي شهر تهران

نمونه دوم :

سوال هايي که معلم از         معرفي محور       اشکال و حل تمرين

دانش آموزان ميپرسد

۳+۴=۷

۰   ۱     ۲   ۳   ۴     ۵   ۶   ۷       ۳+۲=

۳+۲=۵

۰   ۱     ۲   ۳   ۴       ۵   ۶   ۷       ۲+۳=

۲+۳=۵

روي محور                   =١+٤

تکليف       محل چسباندن کارهاي دانش آموزان

حل تمرين ها               =٢+٥

طراحي نمون برگ

در اين مرحله با توجه به روش تدريس و طراحي آموزشي ، نمون برگ هاي مورد نياز مانند : آزمونک ، کاربرگ ها

و … طراحي مي شود، تا به افزايش کيفيت يادگيري کمک نمايد.

ارزشيابي تکويني (مرحله اي )

در پايان هر مرحله از تدريس به منظور اطمينان از ميزان دستيابي به اهداف درس و تصميم گيري هاي بعدي

براي بهبود فرآيند يادگيري ، ارزشيابي تکويني صورت مي گيرد.

جمع بندي

براي پايداري مطالب در ذهن دانش آموزان ، بايد درس ارائه شده خلاصه ، جمع بندي و نتيجه گيري شود . اين

کار ، مفاهيم از دست داده شده در طول کلاس را براي دانش آموزان روشن مي کند. بهتر است که اين مرحله توسط

خود دانش آموزان انجام شود و معلم اظهار نظر نهايي را ارائه کند.

۱۵

 

راهنماي تکميلي درس پژوهي

اداره تکنولوژي و گروه هاي آموزش ابتدايي شهر تهران

ارزشيابي پاياني

بعد از ارائه محتوا و جمع بندي و نتيجه گيري ، لازم است معلم بداند که دانش آموزانش ، تا چه حد به هدف هاي

مورد نظر در آموزش رسيده اند. اگر چه ممکن است اين عمل در طول زمان تدريس ، به طور ضمني انجام گيرد ،

ضرورت دارد معلم پس از پايان ارائه محتوا ، با مقايسه بين سطح مهارتي که انتظار دارد دانش آموزان به آن برسند و

آن چه دانش آموزان به آن رسيده اند ، ميزان يادگيري و موثر بودن روش تدريس خود را ارزشيابي کند.

تعيين تکليف

معلم مي تواند براي تقويت مطالب آموخته شده و ارتباط دادن آن با زندگي واقعي دانش آموزان ، تکاليفي را براي

تمرين بيرون از مدرسه معين کند.

در واقع طراحي تکليف ، طراحي يک فرصت يادگيري براي دانش آموزان است . تکليف درسي تنوع زيادي دارد و

هر معلم مي تواند براساس شرايط خاص تکاليف ابتکاري ، طراحي کند.

لازم به ذکر است ، منابعي که بر اساس آن معلم اقدام به طراحي تکليف مي کند متعددند ؛ وضعيت يادگيري

دانش آموز ، اهداف و ابتکارات آموزشي و هم چنين روش هاي تدريس از جمله مواردي هستند که مي توان بر مبناي

آن ها براي دانش آموزان تکليف طراحي کرد.

انواع تکاليف از نظر هدف

١- تکاليف تمريني

قديمي ترين نوع تکليف منزل ، تکاليف تمريني است . هدف اين تکاليف ايجاد فرصت براي انجام دادن مهارت هاي

کسب شده و به کارگيري آموخته هاي جديد است . براي مثال بعد از تدريس تقسيم اعشاري ، دانش آموز تکاليفي را

براي تمرين روي همان عمليات دريافت مي کند يا بعد از آشنايي با خصوصيات جغرافيايي ناحيه کوهستاني ايران ، از

دانش آموزان ، خواسته مي شود حقايق يا اصطلاحات خاصي را در مورد جغرافياي اين ناحيه در منزل حفظ کند و روز

بعد معلم ميزان يادگيري ها را مورد ارزشيابي قرار مي دهد . سودمندي و منفعت اين نوع تکليف امروزه سوال برانگيز

است ، به ويژه زماني که اين نوع تکليف زياد باشد و با توانايي دانش آموزان نيز تناسب نداشته باشد . دانش آموزان

ضعيف تر ، زود کار را رها مي کنند و دانش آموزان برجسته نيز صرفا براي تمام کردن آن ها تکاليف را انجام مي دهند.

در اين تکاليف غالبا رفتارهايي مانند حذف برخي از قسمت ها ، نشان دادن تکاليف جلسه قبل براي جلسه بعد ،

به ويژه هنگامي که دانش آموز احساس کند تکاليف را به شکل دقيقي کنترل نمي کنند ، مشاهده مي شوند. با اين

حال « تکاليف تمريني اگر به دقت و مطابق با توانايي هر يک از دانش آموزان و تفاوت هاي فردي آن ها انتخاب شود

بسيار مفيد است . » بهتر است تکاليف در کلاس درس و در حضور معلم انجام شود.

۱۶

 

راهنماي تکميلي درس پژوهي

اداره تکنولوژي و گروه هاي آموزش ابتدايي شهر تهران

مؤثرترين تکاليف تمريني ، آن هايي هستند که معلم از دانش آموز بخواهد ، آموخته هاي جديد خود را با روش

دلخواه و به شکل قابل فهم به کار گيرد . مثلا از دانش آموزان بخواهد که چند تقسيم اعشاري را خود طراحي و حل

کند يا نمونه هايي از تغييراتي را که هر روز در اطراف   او روي مي دهد فهرست کند يا خلاصه اي از حوادثي که در

منزل اتفاق افتاده است را براي درس انشا بنويسد.

٢- تکاليف آمادگي

هدف اين نوع تکاليف ، وادار کردن دانش آموزان به کسب يک زمينه اطلاعاتي و به منظور آماده شدن براي بحث

درباره درس روز بعد است .

اين نوع تکاليف انواع گوناگون دارد مانند : «درس را مطالعه کنيد و به اين سوالات پاسخ دهيد .» هم چنين

«جمع آوري مطالب و مواد قبل از کنفرانس در کلاس درس »   « از قبل خواندن دروس » از تکاليف آمادگي مي باشند.

معلمان بايد به مدت زماني که دانش آموزان صرف مطالعه و پاسخ گويي به درس هاي گوناگون مي کنند ، توجه

داشته باشند تا تکليف حالت ملال آوري به خود نگيرد .

تکاليف آمادگي زماني سودمند مي باشند که ابتدا رهنمود ها ، راهنمايي ها و دستور العمل هاي لازم در مورد

چگونگي و چرايي انجام تکاليف کاملا براي دانش آموزان تبيين گردد و ابتکار عمل ،قدرت تخيل و روش مشخصي

مراعات شود .

٣- تکاليف بسطي و امتدادي

هدف از اين تکليف ، هدايت دانش آموز به فراسوي فعاليت هاي آموزش و فراهم آوردن موجبات يادگيري ايده ها

و مهارت ها در موقعيت هاي جديد است . در اين نوع تکليف ممکن است خواسته شود در ارتباط با يکي از موضوعات

درسي ، کتاب يا مقاله اي را بخوانند و سپس در کلاس آن چه را دريافت کرده اند ارائه دهند.

تکاليف بسطي به صورت پروژه هاي دراز مدت و در امتداد کارها و موضوعاتي است که در کلاس تدريس شده و

ادامه آن به صورت فردي انجام مي گيرد و معمولا خود انتخابي است .

گاه فعاليت هاي حل مسئله ، ممکن است روزهاي طولاني را در بر گيرد و از افراد خواسته شود که مسئوليت

پژوهش در يک موضوع اجتماعي ، علمي ، فرهنگي ، سياسي ، ادبي يا اخلاقي و … را که قبلا در کلاس تدريس شده

است ، بپذيرند و سپس به کلاس گزارش دهند.

اين نوع تکاليف مي تواند توليد دانش نموده و به عنوان پيش سازمان دهنده مفاهيم درسي و آموزشي به کار

بسته شود.

۱۷

 

راهنماي تکميلي درس پژوهي

اداره تکنولوژي و گروه هاي آموزش ابتدايي شهر تهران

٤- تکاليف خلاقيتي و رشد قوه تخيل

در تکاليف خلاقيتي دانش آموز مفاهيم و مهارت هاي کسب   شده در کلاس درس را با هم ترکيب و در يک راه يا

راه هاي جديد و متفاوت به کار مي بندد.

تکاليف خلاقيتي ممکن است به صورت کتبي يا شفاهي ، انجام کار يا حل مسئله اي خاص باشد. اين نوع تکليف ،

قدرت خلاقيت ، ابتکار شخصي ، تخيل و خود راهبري را در دانش آموز پرورش مي دهد . معلمان با ارايه تکاليف

خلاقيتي دانش آموزان را به کاري که در کلاس آغاز شده و يا به فعاليت هاي انفرادي ، ابتکاري يا گروهي ترغيب

مي کنند. به اين نوع تکاليف کم تر مي توان به صورت يک تکليف شب ه نگاه کرد. در تکاليف گسترش يا خلاق ، به

جاي تأکيد بر انجام تمرين هاي بي شمار ، تمرکز برتوليد دانش جديد و بکر است .

عمدتا تکاليف گسترش ، بر مبناي يک مسئله يا يک کار پروژه طراحي مي شوند و ممکن است دانش آموزان

به طور انفرادي و در مواردي به شکل گروهي روي آن ها کار کنند . ماهيت بديع و نوآورانه اين نوع تکليف مانع از آن

مي شود که دانش آموزان از روي يکديگر رونويسي کنند.

نمونه تکاليف خلاق

– با باطري آهن ربا درست کنيم و يک وسيله کاربردي بسازيم .

– اجزاي بدن ماهي را بررسي کنيم .

– برگ ها را از نظر رنگ و شکل بررسي کنيم و کاردستي بسازيم .

ويژگي هاي تکاليف اثر بخش

تکليفي مي تواند به بيشترين اهداف دست پيدا کند که :

 متناسب با هدف مورد نظر طراحي و برنامه ريزي شود.

 متناسب با جنبه هاي رشد بدني ، عقلاني ، عاطفي و اجتماعي دانش آموزان باشد.

 ضمن آن که مرتبط با اهداف درس باشد امکان توليد انديشه را فراهم آورد.

 استقلال و ابتکار عمل دانش آموز راحفظ کند.

 چگونگي کنترل و رسيدگي به آن در نظر گرفته شده باشد.

 متناسب با شرايط زندگي (اقتصادي ، اجتماعي و فرهنگي ) باشد.

 امکان انجام آن براي دانش آموز باشد.

 متناسب با نياز هاي دانش آموزان باشد.

 فرصتي براي بازي و فعاليت هاي شخصي دانش آموز را باقي گذارد.

 

۱۸

 

راهنماي تکميلي درس پژوهي

اداره تکنولوژي و گروه هاي آموزش ابتدايي شهر تهران

مرحله سوم : اجراي تدريس اول و جمع آوري داده ها بر اساس مشاهده

تيم درس پژوهي پس از نهايي کردن طرح درس و ملزومات آن ( فعاليت هاي آموزشي ، سازماندهي ، تخته سياه ،

زمانبندي ، مواد آموزشي ، تمرين ها ، کار برگ ها ، نقشه چيدمان کلاس ، سؤالات کليدي و واکنش ها و يا پاسخ هاي

مورد انتظار و… ) در محيط واقعي کلاس تدريس اول را اجرا مي کنند. بدين معنا که يکي از اعضاي تيم به عنوان

مجري تدريس داوطلب مي شود ، بديهي است که مجري تدريس نمي تواند تمام جوانب و تناسب طرح درس با

اهداف را در عمل مورد مشاهده قرار دهد و برداشت هاي او کامل نيست بنابراين اعضاي ديگر تيم با نگاهي دقيق تمام

واکنش ها و رويدادهاي کلاس درس را ثبت مي نمايند.

الف ) آمادگي براي مشاهده

تمام اعضاي تيم درس پژوهي بايد به اين باور برسند که معلمي که داوطلب تدريس شده است فقط مجري درسي

است که اعضاي تيم تهيه کرده اند و هدف از مشاهده ، ارزيابي کار معلم مجري تدريس نيست بلکه هدف ، ارزيابي

اثربخشي « طرح درس پژوهي » است که توسط تيم طراحي شده است . در واقع تمرکز اصلي بر جريان تفکر و انديشه

دانش آموزان و ميزان تناسب و هماهنگي برنامه هاي طراحي شده با عکس العمل هاي پيش بيني شده است .

 چه کسي مشاهده شود؟ ( کل کلاس ، گروه هاي کوچک دانش آموزي ، فرد فرد دانش آموزان ، واکنش هاي معلم

و … )

 چه چيزي مشاهده شود؟ ( تعاملات بين دانش آموزان ، نوع سوالاتي که دانش آموزان مي پرسند ، پاسخ دانش

آموزان ، کج فهمي ها ، بدفهمي ها و … )

 چگونه داده ها ( شواهد )جمع آوري مي گردد ؟ ( استفاده از مقوله بندي مشاهدات ، استفاده از سوالات مشخص

براي مشاهده و سعي در پاسخ دهي به آن ها ، تهيه يادداشت از فعاليت هاي هر دانش آموز ، جمع آوري تکاليف انجام

شده توسط دانش آموزان )

بهترين و مناسب ترين شيوه براي تعيين موارد قابل مشاهده ، تمرکز بر تکميل نکات ارزشيابي در طرح درس

تحقيقاتي مي باشد. لازم است متناظر با هر فعاليت در ستون نکات ارزشيابي ، عبارت هايي سؤالي نوشته شود تا

راهنماي عمل مشاهده گري باشد. سؤالات بايد به نحوي طراحي شوند که ميزان دستيابي به اهداف هر مرحله از طرح

درس طراحي شده را مشخص نمايند.

به اين ترتيب مشاهده گران با تمرکز بيشتري مي توانند به جمع آوري داده ها بپردازند.

هر چه وظايف مشاهده گران و شواهدي که بايد جمع آوري کنند دقيق و مشخص باشد ، ارزش و تأثيرگذاري

جلسات نقد و بررسي بيشتر شده و از پراکندگي مباحث جلوگيري مي شود. بدين منظور متخصصان پيشنهاد کرده اند

که اولا در مرحله طراحي درس ، بايد مشخص شود که تيم براي تعيين ميزان تحقق اهداف آموزشي به چه شواهدي

۱۹

 

راهنماي تکميلي درس پژوهي

اداره تکنولوژي و گروه هاي آموزش ابتدايي شهر تهران

نياز دارد و آن شواهد به چه ميزاني بايد کسب شده باشد؟ ثانيا بايد يک قرارداد مشاهده تهيه شده و پس از توافق

تمامي اعضا در اختيار آن ها قرار بگيرد تا در جمع آوري شواهد براساس آن و به طور هماهنگ عمل کنند .

مطلوب است در مرحله آمادگي براي مشاهده تمهيدات لازم براي موارد زير فراهم گردد :

تکثير طرح درس تدوين شده توسط تيم درس پژوهي به تعداد مشاهده گران ( مطلوب است طرح درس داراي

ستون مشاهده گري براي ثبت مشاهدات باشد. )

نقشه چيدمان کلاس شامل محل نشستن دانش آموزان ، محل استقرار مشاهده گران ، محل استقرار دوربين و ….

نقشه تخته کلاس

پاسخ به سوالات زير در طول مشاهده به مشاهده گران در جريان مشاهده کمک مي کند:

 آيا هدف ها روشن است و فعاليت هاي انجام گرفته براي نيل به آنها اثربخش مي باشد؟

 آيا جريان درس هموار و هماهنگ است و از يادگيري دانش آموزان حمايت مي کند؟

 آيا مواد درسي و وسايل کمک آموزشي براي کسب اهداف مفيد هستند ؟

 آيا بحث هاي کلاس اثري روي تسهيل يادگيري و درک و فهم دانش آموزان دارد؟

 آيا محتواي درس با سطح درک و فهم دانش آموزان هماهنگ است ؟

 آيا دانش قبلي دانش آموزان به يادگيري درس جديد کمک مي کند؟

 آيا سوال هاي معلم تفکر دانش آموزان را تحريک و تسهيل مي کند؟

 آيا دانش آموزان به درس علاقه نشان مي دهند؟

 نتيجه درس تا چه اندازه هدف ها را پوشش مي دهد؟

 معلم چگونه مي تواند يادگيري دانش آموزان را در طول درس تقويت کند ؟

مهارت هاي مشاهده

١- مهارت ايستادگي در مقابل قضاوت زودهنگام

٢- مهارت ايجاد حس اعتماد و پشتيباني در فرد مورد مشاهده

٣- مهارت چگونگي يادداشت برداري از مشاهدات

۲۰

 

راهنماي تکميلي درس پژوهي

اداره تکنولوژي و گروه هاي آموزش ابتدايي شهر تهران

اصول مشاهده در کلاس درس

١- فضاي تعامل بين معلم و مشاهده گران بايد ياري دهنده ، اعتماد برانگيز و به دور از ترس و تهديد باشد.

٢- کانون مشاهدات به جاي انتقاد از نمونه هاي ناموفق رفتار و يا تغيير شخصيت معلم بايد بر بهسازي نحوه کار

در کلاس وتقويت راهبردهاي موفق متمرکز   باشد.

٣- فرآيند مشاهده به جمع آوري و کاربرد اطلاعات عيني تاکيد دارد نه داوري هاي ارزشي ناپايدار

٤- معلمان بايد ترغيب شوند از اطلاعات به دست آمده درباره تدريس خود استنتاج کنند و از آن ها فرضيه هايي

جهت آزمو ن در کلاس خود تهيه کنند.

٥- مشاهدات بعدي مبتني بر مشاهدات پيشين است و همه آن ها يک فرآيند مستمر وپيش رونده هستند.

٦- مشاهده گران و مشاهده شونده هر دو درگير يک فرآيند پرورش حرفه اي هستند که نتيجه آن بهبود فرآيند

آموزش و يادگيري است .

ب ) مشاهده کلاس درس

پيش از شروع درس ، معلم مجري تدريس ، ابتدا مشاهده گران را به عنوان يک گروه همکار به کلاس معرفي مي

کند. سپس آنها با هم وارد کلاس مي شوند . هنگام شروع درس ، مشاهده گران در قسمت عقب کلاس مي نشينند يا

مي ايستند . ولي زماني که از دانش آموزان خواسته مي شود سر جاي خود تمرين کنند ؛ آن ها قدم مي زنند ، کار

دانش آموزان را مشاهده مي کنند و همچنان که درس ادامه مي يابد از فعاليت هاي دانش آموزان يادداشت برداري

مي کنند . آن ها تصويري از طرح درس و نقشه نشستن دانش آموزان و کارهايي که در کلاس بايد انجام شود در

دست دارند. درطول مشاهده ، تدريس و يادگيري ارزيابي مي شود. مشاهده گران به دنبال شواهدي درباره تفکر ،

يادگيري يا سردرگمي دانش آموزان هستند . مشاهده گران   از آن چه دانش آموزان مي گويند ، نحوه همکاري و

مشارکت آن ها در فرآيند آموزش ، نحوه انجام تکاليف و ويژگي هاي فعاليت هاي انجام شده نکاتي را يادداشت

مي کنند .

تفکر و يادگيري دانش آموزان زماني قابل مشاهده است که به سوالات پاسخ مي دهند ؛ در بحث شرکت مي کنند،

با دوستان خود مباحثه مي کنند ، روي حل مسئله ها کار مي کنند ، پاسخ ها را مي نويسند و يا عملکرد ماهرانه اي را

انجام مي دهند.

بهتر است هريک از مشاهده گران روي يکي از جنبه هاي اصلي فرآيند آموزش و يادگيري در کلاس درس تمرکز

کنند ، ضمن اين که به جوانب ديگر توجه دارند و مشاهدات خود را در همان طرح درس ثبت کنند.

ضبط ويدئويي رخدادها مي تواند به ثبت مشاهدات اضافه شود اما نمي تواند جايگزين مشاهدات مختلف در کلاس

درس شود زيرا فقط قسمت محدودي از فعاليت هاي کلاس را ضبط مي کند.

۲۱

 

راهنماي تکميلي درس پژوهي

اداره تکنولوژي و گروه هاي آموزش ابتدايي شهر تهران

نمونه اي از کار مشاهده گران (درس رياضي ژاپن )

خانم N مشاهد ه گر دانش آموز A با پايه رياضي ضعيف :

معلم اين دانش آموزان (A) را به درستي و با توجه به قسمتهايي که صحيح جواب داده تشويق مي کرد و اين

کارش بسيار موثر بود با اين روش ، معلم دانش آموزان را راهنمايي مي کرد در مرحله بعد چه کنند و اين روش عکس

روشي است که در آن معلم فقط مي خواهد جواب صحيح را بدهد.

آقاي C مشاهده گر دانش آموز F   با پايه رياضي ضعيف :

زمان مراجعه به ميز اين دانش آموز ( F ) خيلي مناسب بود وقتي که دچار مشکل شده بود او را راهنمايي کرد

بنابراين فرايند حل مساله توسط دانش آموزان به راحتي پيش رفت .

آقاي Z مشاهده گر دانش آموز D با پايه رياضي قوي :

اين دانش آموز نمي توانست مسأله را حل کند وقتي معلم چگونگي استفاده از روش جمع و تفريق را اشاره کرد او

کوشش کرد تا راه حل را پيدا کند. بيشتر سرگرم حل مساله به روش خود بود و تمايلي براي شرکت در مباحث و يا

تعامل با ديگر دانش اموزان نشان نمي داد.

آقاي G مشاهد ه گر معلم در فرايند تدريس :

در اين کلاس معلم در فرايند تدريس دانش آموزان بيشتري را به طور فردي راهنمايي کرد.دفعات مراجعه معلم به

ميز دانش آموزان ضعيف براي راهنمايي زياد بود.

سود مندي هاي نتايج مشاهده کلاس درس تنها زماني محقق مي شود که بازخورد مناسبي ارائه شود. به عبارتي

ديگر بازخورد ضعيف داراي خصيصه هايي مانند عجله کردن ، وابسته بودن به داوري هاي ذهني يک طرفه و انفعالي و

تأثير پذير بودن است .

شيوه هاي ثبت مشاهدات توسط مشاهده گران

١-يادداشت هاي واقعه نگاري

٢-نگاره هاي مشارکت

٣-سياهه ي بررسي

٤-مقياس هاي درجه بندي

٥-شيوه هاي نمايش رفتار به وسيله خط نشان و نمودار

۲۲

 

راهنماي تکميلي درس پژوهي

اداره تکنولوژي و گروه هاي آموزش ابتدايي شهر تهران

نمودار سه مرحله اي مشاهده

مرحله چهارم : گزارش گيري و ارزيابي تدريس اول

همان روزي که تدريس انجام مي شود ، معمولا تيم در مدرسه تشکيل جلسه مي دهد و بعد از معلمي که تدريس

کرده است درخواست مي شود به عنوان اولين نفر صحبت کند و نظر خود را درباره چگونگي اجراي درس ، يادگيري

دانش آموزان ، مشکلات پديد آمده ، مواردي که مجبور بوده برخلاف طرح درس تصميم بگيرد و اجرا کند و مسائل

عمده ديگر کلاس اظهار نمايد که هر کدام از اين موضوعات در گروه مورد بحث و گفتگو قرار مي گيرد. سپس معلمان

ديگر ، معمولا از ديد انتقادي در باره قسمت هايي از درس که به نظر آن ها مشکل داشته است صحبت مي کنند.

تمرکز بر درس است نه معلمي که آن را آموزش داده است . زيرا ، طرح درس محصولي تيمي است و همه اعضاي گروه

در مورد نتيجه برنامه خود احساس مسئوليت مي کنند. در واقع آن ها از خود انتقاد مي کنند . چنين کاري نه يک

ارزيابي شخصي بلکه فعاليتي است که به بهبود فردي منجر مي شود و از همين رو داراي اهميت است . معمولا در آخر

فردي متخصص صحبت ها را به هم گره زده و راهنمايي هاي مفيدي را از آن ها استخراج مي کند و در اختيار اعضاي

تيم قرار مي دهد .

مغز درس پژوهي اين مرحله است و تمام اعضاي تيم ، نه فقط معلم مجري تدريس ، از نتيجه شواهد عيني ارائه

شده در جلسه ، درباره مطلوب بودن موضوع تدريس ، مواد آموزشي به کار رفته ،روش هاي آموزشي ، مسائل مرتبط با

عملکرد معلم و عکس العمل هاي فرد فرد دانش آموزان بازخورد دريافت مي کنند. به طور کلي در اين مرحله بحث ها

روي اين هدف تمرکز دارند که چه چيزي را ، چگونه و چرا دانش آموزان ياد گرفتند يا ياد نگرفتند.

۲۳

 

راهنماي تکميلي درس پژوهي

اداره تکنولوژي و گروه هاي آموزش ابتدايي شهر تهران

بازخوردها در اين مرحله بايد داراي ويژگي هاي زير باشند:

درمدت ٢٤ ساعت پس از مشاهده ارائه شود.

بر اساس ثبت و ضبط دقيق و منظم باشد.

بر اساس اطلاعات واقعي باشد.

تعبير و تفسير اطلاعات در درجه اول توسط معلم مورد مشاهده ارائه شود.

گفتگو ها دو طرفه و هدفش رشد و تعالي باشد.

يکي از هدف هاي اين مرحله افزايش يادگيري و مهارت اعضاي تيم است ، از اين رو متخصصان پيشنهاد کرده اند

که هريک از اعضاي تيم به طور واضح بيان کنند که از فرآيند درس پژوهي و کار مشارکتي انجام شده چه چيزي

يادگرفتند و چگونه ديدگاه و نظرات آن ها درباره مسائل آموزشي کلاس درس تغيير يافته است و بيشترين تغييرات در

چه زمينه هايي (روش تدريس ، مديريت کلاس ، هدف نويسي ، پاسخ دهي به سؤالات دانش آموزان ، شيوه هاي ايجاد

انگيزه و …) رخ داده است .

همچنين هدف از اين مرحله تحليل و ارزيابي درس پژوهشي بر اساس يادگيري ،تفکر و ميزان مشارکت دانش

آموزان است ، زماني اين نقد و بررسي و تحليل مفيد و اثر بخش است که به جاي ارزيابي کننده ، حمايت کننده باشد.

از فرد متخصص انتظار مي رود که ويژگي هاي اصلي مشاهدات انجام شده را برجسته نموده و ارتباط بين

مشاهدات و نظريه هاي آموزشي و يادگيري را توضيح دهد .بعيد نيست اين فرد روي اين که معلم بايد چه کار هاي

انجام مي داد يا انجام نمي داد تا تدريس بهتر مي شد تمرکز نمايد. در حالي که او بايد افکار و داده هاي متفاوت را

هماهنگ کرده و يک تصوير منسجمي را از يادگيري يا عدم يادگيري دانش آموزان ارائه دهد. او علاوه بر اينکه

متخصص در آن موضوع درسي است بايد « معلمي » را تجربه کرده باشد و به فنون برقراري ارتباط بين اعضاي تيم با

يکديگر و با خودش مسلط باشد.

مرحله پنجم : تجديد نظر در طرح درس و اصلاح آن و طراحي مجدد طرح درس

معلمان تيم درس پژوهي با توجه به مشاهدات و بازخوردها در درس تجديد نظر مي کنند. آن ها ممکن است مواد

آموزشي ، فعاليت ها ، سؤالها و مسائل مطرح شده يا همه اين موارد را تغيير دهند تاکيد آنها اغلب برتغيير مواردي

است که در جريان کلاس درس شواهد دقيقي مبني بر ضرورت تغيير آنها يافته اند زماني که طرح درس تجديد نظر

شده آماده شد ، طرح درس در کلاس متفاوتي تدريس مي شود گاهي معلم درس ، همان معلم قبلي مي باشد. ولي در

بيشتر موارد معلم ديگري از تيم تدريس را برعهده مي گيرد.

بازبيني و اصلاح مجدد ، فرصتي براي معلمان جهت باز خورد و اصلاح روش درس پژوهي است . بازبيني به معلمان

کمک مي کند تا آن چه را که ياد گرفته اند ، براي يادگيري ارائه نمايند.

ناظران خارجي مي توانند بازخورد هاي مؤثر را به تيم ارائه دهند. اين امر باعث افزايش يادگيري حرفه اي معلمان

مي شود.

۲۴

 

راهنماي تکميلي درس پژوهي

اداره تکنولوژي و گروه هاي آموزش ابتدايي شهر تهران

در اين مرحله تيم فرصت تنظيم درس ،منطبق با نيازهاي دانش آموزان در کلاس بعدي را پيدا مي کند. زيرا طرح

درس اصلاح شده در کلاس به وسيله معلم ديگري ارائه مي شود. بنابراين محيط کلاس جديد کاملا متفاوت است و

هيچ طرح درس کاملي وجود ندارد که براي هر موقعيت در کلاس درس مناسب باشد.پس ضروري است که معلمان بر

تنظيم و تطبيق درس با موقعيت جديد مهارت داشته باشند. علاوه بر اينها اصلاح طرح درس مجدد، يک وسيله براي

معلمان جهت آزمون و مقايسه کردن ايده هاي مختلف است .

براي اصلاح طرح درس روش هاي متفاوتي وجود دارد. از مراحل زير مي توان براي تجديد نظر در طرح درس

استفاده کرد:

١- جمع آوري و بازبيني داده ها :

معلمان ، اطلاعات به دست آمده در طول درس پژوهي را جمع آوري مي کنند. براي بازبيني درس ، گروه ها بايد

موارد زير را مورد توجه قرار دهند :

کار دانش آموزان ، عکس يادداشت بر روي تخته سياه ، نوار ويدوئي درس و مشاهدات اعضاي تيم و شرکت

کنندگان موارد مناسبي براي تجديدنظر مي باشند.

٢- تحليل داده ها :

وقتي معلمان اطلاعات را بررسي مي کنند ، يادگيري دانش آموز را شناسايي مي کنند . در اين مرحله سؤالات زير

بايد مورد توجه قرار گيرد:

 داده ها درباره درک و يادگيري دانش آموز چه چيزي را نشان مي دهند؟

 تا چه حد اهداف درس برآورده مي شود؟

 کدام ابعاد درس براي يادگيري دانش آموز تداوم مي يابند؟

 دانش آموز با کدام اهداف مسئله دارند؟

٣- شناسايي تغييرات لازم :

معلمان ، يادگيري دانش آموز را با تصميمات آموزش درسي مرتبط مي کنند ،آنها مشخص مي کنند کدام تحليل

ها از يادگيري دانش آموز حمايت مي کنند و کدام بخش ها نياز به اصلاح دارند. همچنين ،نکات پژوهشي ، روند

برنامه ريزي ايده هاي ناظر بر محتوا ، آموزش و يادگيري دانش آموز را براي اطلاع از انواع تغييرات مورد نياز بررسي

مي کنند. سؤالات راهنما در اين مرحله عبارت است از :تحليل داده هاي يادگيري دانش آموز به ما در باره ي تاثير

اقدامات آموزشي چه مي گويد؟چگونه طرح درس را براي کمک به دانش آموزان براي رسيدن به اهداف تغيير دهيم ؟

۲۵

 

راهنماي تکميلي درس پژوهي

اداره تکنولوژي و گروه هاي آموزش ابتدايي شهر تهران

مرحله ششم :اجراي تدريس دوم وجمع آوري داده براساس مشاهده (تدريس درس اصلاح شده )

زماني که طرح درس تجديد نظر شده آماده شد طرح درس در کلاس متفاوتي تدريس مي شود. همان طور که

قبلا نيز اشاره شده است : گاهي معلم مجري تدريس همان معلم قبلي است ولي در بيشتر موارد معلم ديگري از تيم

اين مسئوليت را بر عهده مي گيرد.

مرحله هفتم : گزارش گيري و ارزيابي تدريس دوم ( بازانديشي و فرايند آموزشي )

در اين مرحله معمولا همه اعضاي تيم در يک جلسه طولاني شرکت مي کنند. گاهي يک فرد متخصص از خارج

مدرسه براي شرکت در اين جلسه دعوت مي شود.همچون مرحله پيش ، از معلمي که درس را آموزش داده است ،

درخواست مي شود ابتدا درباره آن چه تيم سعي در دستيابي به آن دارد ، سخن گويد و ارزيابي خود را از ميزان

موفقيت درس و بخش هايي از آن که هنوز به تجديد نظر دارد ، بيان کند . سپس ناظران درس را نقد و تغييراتي را

پيشنهاد مي کنند . هنگام بحث کردن درباره درس ، نه تنها يادگيري و فهم دانش آموزان ، بلکه آن دسته از مسايل

عمومي که به وسيله فرضيه هاي اصلي پژوهش در کلاس درس بيان شده اند ، مورد توجه قرار مي گيرد و بالاخره

درباره اين که چه چيزي از درس و اجراي آن آموخته شده است ، صحبت به ميان مي آيد .

مرحله هشتم : تکميل گزارش درس پژوهي و به اشتراک گذاشتن آن

مرحله نهايي فرايند درس پژوهي تدوين گزارش مي باشد. معلمان بدين وسيله کار خود را مستند سازي کرده و

به سهيم شدن ديگران در دانش حرفه اي خود مي پردازند.

۲۶

 

راهنماي تکميلي درس پژوهي

اداره تکنولوژي و گروه هاي آموزش ابتدايي شهر تهران

سخن پاياني :

پژوهش مانند تدريس از وظايف ذاتي يک معلم است . همه انسان ها مسئوليت خود سازي را بر عهده دارند اما در

کار تعليم و تربيت و حرفه معلمي اين ضرورت بسي حساس تر و با اهميت تر است .کار معلمي ، تغيير دادن و رشد

بچه ها است .

به کارگيري درس پژوهي ، براي بازسازي مدارس به عنوان سازمان هاي يادگيرنده ، به توسعه فرهنگ حرفه اي

نوين در مدرسه ياري مي دهد. فعاليت هاي مشارکتي ، سهيم شدن در تجربه هاي يکديگر، ترويج تصميم گيري

مشارکتي ، آموختن از يکديگر ، ترويج تفکر انتقادي ، غلبه بر ترس از يادگيري و « هراس از اصلاح » ، بهسازي رهبري

آموزشي، طراحي و اجراي طرح درس هاي نوآورانه براي ترويج آموختن براي زيستن ، تامل در انديشه و نياز دانش

آموزان و مشاهده و ثبت دقيق داده هاي مربوط به پژوهش در کلاس درس براي بهسازي سبک هاي آموزش و

يادگيري ، مهم ترين عناصر فرهنگ حرفه اي تازه است .

راهبردهاي ترويج درس پژوهي به گسترش اين ايده ياري مي رساند که آموزش امري فرهنگي است و توانمند

سازي معلمان در فرايند تغيير تدريجي سناريوهاي آموزشي محقق مي شود. اين راهبرد همگان را براي يادگيري از

يکديگر تشويق مي کند و تغييرات مداوم ، خودپايداري و يادگيري محور را در مدرسه و کلاس درس بنياد مي نهد. در

اين شرايط بيشتر معلمان به تدريج اين احساس را پيدا مي کنند که براي يادگيري به مدرسه مي آيند و اين پيش

فرض رايج را که “وقتي من آموزش مي دهم ، دانش آموزانم ياد مي گيرند” بازبيني مي کنند و به تدريج به اين بينش

تازه مي رسد که “وقتي من ياد مي گيرم ، دانش آموزانم ياد مي گيرند” .

۲۷

 

راهنماي تکميلي درس پژوهي

اداره تکنولوژي و گروه هاي آموزش ابتدايي شهر تهران

در آخر اين که درس پژوهي به معلمان اجازه مي دهد که :

اهداف خاص يک موضوع درسي يا يک درس خاص را مشخص کنند.

به طراحي دروس بپردازند که خود موجب توجه به اهداف بلند مدت و کوتاه مدت آموزشي مي شود.

درباره اهداف کوتاه مدت و بلند مدت آموزشي عميقا فکر کنند.

دانش خود درباره موضوع مورد بررسي را عميق تر کنند.

دانش و مهارت معلمي خود را توسعه و گسترش دهند.

بهترين تجربيات آموزشي را طراحي و اجرا کنند.

در رشد حرفه اي سهيم باشند.

مسائلي که در جريان يادگيري دانش آموزان رخ مي دهد را کشف و حل نمايند.

چگونگي تفکر و يادگيري دانش آموزان را درک کنند.

فنون و روش هاي اثر بخش تر تدريس را از معلمان ديگر ياد بگيرند.

مهارت هاي مشارکت و همکاري با همکاران را توسعه دهند.

بر اساس مشاهدات و ارزيابي هاي خود موجب بهبود يادگيري دانش آموزان شوند.

قادر به پيش بيني تفکر دانش آموزان شوند.

داده هاي جمع آوري شده از يادگيري و رفتار دانش آموزان را تحليل کنند.

بر اساس مشاهده چگونگي يادگيري دانش آموزان ، نحوه آموزش خود را اصلاح کرده و ارتقا دهند.

از معلمان تازه کار حمايت کنند.

۲۸

 

راهنماي تکميلي درس پژوهي

اداره تکنولوژي و گروه هاي آموزش ابتدايي شهر تهران

واژه نامه درس پژوهي

درس پژوهي(Lesson study) : يک شيوه رشد حرفه اي است که در آن معلمان با همکاري يکديگر، يک طرح درس

مشترک طراحي نموده و آن را تدريس و مشاهده مي نمايند سپس داده هاي مرتبط با يادگيري دانش آموزان را جمع

آوري و نهايتا از مشاهدات خود براي بهسازي تدريس استفاده مي کنند.

چرخه درس پژوهي (Lesson study cycle) :   يک دوره کامل از گامهاي فرايند درس پژوهي مي باشد.

تجربيات يادگيري (Learning experiences) : مجموعه فعاليتهايي است که دانش آموزان براي دستيابي به نتايج

يادگيري انجام مي دهند.

درس تحقيقاتي (Research lesson): درسي است که تيم در خلال چرخه درس پژوهي آن را طراحي و مورد

بررسي قرار مي دهد.

گزارش نهايي (Final report) : گزارشي از عملکرد درس پژوهي بر روي درس مورد نظر است که تيم ضمن مستند

سازي فعاليت ها و نتايج کار خود ، دانش حرفه اي توليد شده را با ديگران به اشتراک مي گذارد.

نقشه چيدمان (Seating chart) : نقشهاي است که ترتيب استقرار دانشآموزان را در کلاس درس با ذکر نام هر

دانش آموزان مشخص مي کند.

گزارش گيري(Debriefing): جلسه بحثي است که پس از تدريس و مشاهده درس تحقيقاتي تشکيل مي شود.

نقشه تخته کلاس ( Map of class boards):طراحي الگويي براي مديريت مناسب تخته کلاس در ارائه يک درس

است که در آن مواردي مانند سوالات و پاسخ ها، اشکال ، کاربرگ ها، رئوس مطالب و … ترسيم مي گردد که نشان

دهنده خلاصه اي از روند تدريس مي باشد.

طرح درس تحقيقاتي (Research lesson plan): الگوي مطلوبي براي تدوين طرح درس است که به صورت جزئي و

دقيق به عناصر اصلي توجه داشته و در آن سوالات کليدي ، فعاليت هاي يادگيري براي پيشبرد درس از مرحله آغاز

تدريس تا پايان آن در نظر گرفته شده و همچنين فعاليت ها و واکنش هاي احتمالي دانش آموزان در برابر فعاليت هاي

يادگيري و سوالات معلم ، شرح داده مي شود.

هدف بلند مدت (long-term goal) يک هدف کلي و فراگير است که بر روي دانش آموزان متمرکز است و کار تيم

درس پژوهي را کمک مي کند.

۲۹

 

راهنماي تکميلي درس پژوهي

اداره تکنولوژي و گروه هاي آموزش ابتدايي شهر تهران

نمونه هايي از طرح درس تحقيقاتي و بخش هايي ازز گزارش کتبي آثار سنوات گذشته

اين بخش صرفا جهت آشنايي بوده و به عنوان الگويي براي کپي برداري نمي باشد.

الگويي از طرح درس تحقيقاتي و راهنماي نگارش فرايند درس

پاسخهاي

گامهاي         فعاليتهاي يادگيري، فعاليتهاي دانش آموزان   معلم به دانش آموزان   ارزشيابي فرآيندي   يادداشتهاي

زمان     سوالات کليدي   و عکس العمل هاي     و نکاتي که     و روشهاي آن     مشاهده

درس

مورد انتظار

بايد خاطر نشان کرد

اين ستون به طور معمول بر اين ستون آنچه را که دانش اين ستون مربوط به يادآوري اين ستون اهدافي را که در هر

شروع :

اساس ترتيب بخش هاي   آموزان در جريان درس انجام چيزهايي است که شما در بخش از درس و هر فعاليت يا

هدف اين گام       مختلف درس چيدمان مي خواهند داد و واکنش ها يا جريان درس بايد انجام دهيد مساله بر آن تمرکز داريد

، انگيزش       شود(مثلا آماده سازي و   پاسخ هاي احتمالي آنان را به يا انجام ندهيد همچنين ساير توصيف مي کند همچنين در

فراگيران در       شروع ،درگيري و ادامه ،جمع پرسش ها و مسايلي که شما تذکرات لازم براي خودتان را اين بخش بايد توصيفي

باره ي يک       بندي، بسط يا کاربردهاو غيره ) ارائه مي کنيد توصيف مي کند. در اين ستون قرار دهيد   ملموس و واقعي ارائه کنيد

مطلب خاص                                         مبني بر اين که چگونه تعيين

است و                                         مي کنيد به هر کدام از اين

معمولا پنج       اين ستون بايد شرح پرسش ها           همچنين از آنجايي که پاسخ و اهداف دست يافته ايد.

تا ده دقيقه از       و يا فعاليت هاي کليدي در           واکنش هاي دانش آموزان را

آغاز تدريس       نظر گرفته شده براي پيشبرد           پيش بيني نموده ايد( ستون

را به خود       درس از هر مرحله به مرحله           قبلي) اين ستون فرصتي را

اختصاص مي       ديگر را هم در بر داشته باشد.           فراهم مي آورد تا شما بتوانيد

کار را از آغاز تا پايان بسنجيد

دهد.

و ببينيد که چطور مي توانيد با

استفاده از پاسخ و واکنش هاي

ادامه :                            دانش آموزان و ترکيب آنها يک           اين ستون براي

هدف اين گام                           تجربه واقعي در کلاستان                 استفاده

زمان اختصاص

تعميق                           بسازيد.                   مشاهدگران مي

يافته به هر

يادگيري از                                                     باشد تا در پايان هر

بخش در اين

طريق طرح                                                   فعاليت يادگيري و

قسمت درج مي

سوالات ،                                                  گام درس يادداشت

شود

انجام بحث ها                                                   هاي خود را ثبت

و انجام                                                       کنند

فعاليت ها

است که

معمولا بيست

تا سي دقيقه

طول مي

کشد.

پايان

(جمع بندي

ونتيجه

گيري ) :

هدف اين گام

نتيجه گيري                         سوالات راهنما     سوالات راهنما

و ارزيابي       سوالات راهنما     سوالات راهنما آيا چيز خاصي هست که

۳۰

 

راهنماي تکميلي درس پژوهي

اداره تکنولوژي و گروه هاي آموزش ابتدايي شهر تهران

آموخته هاي                         لازم باشد انجام آن را به بايد به دنبال چه

درس است و                       خاطر داشته باشم ؟ چيزهايي باشم که بفهمم

معمولا پنج       اين درس چطور بايد چه انتظاراتي از دانش چيزي هست که بايد به به اهدافم دست پيدا

تا ده دقيقه       پيش برود و تمام شود؟ آموزانم دارم ؟ آنها   دانش آموزانم يادآوري نموده ام .

وقت مي       (چقدر وقت بايد صرف چگونه پاسخ خواهند کنم ؟

گيرد.

آن کنم ؟)     داد؟

نمونه ١

طرح درس تحقيقاتي (تدريس اول )

طراحان طرح درس   نام مدرسه     جنسيت و نوع پايه تحصيلي     نام ماده درسي : تاريخ جلسه

خانم ها:       امام سجاد (ع )   مدرسه       اول       رياضي     ٩٥/١١/١٦

گلناز دشتي               پسرانه

طاهره طرخوراني           دولتي

الهام نظري

مشخصات کلي   نرگس حاجعلي

محترم عليزاده

نام و پايه مجري تدريس                   تعداد دانش آموزان مدت زمان تدريس موضوع درس :

خانم گلناز دشتي (پايه اول )                 ١٦ نفر     ٤٢ دقيقه  جمع اعداد يک رقمي روي محور

هدف کلي     آشنايي با جمع اعداد يک رقمي روي محور اعداد

هدف هاي جزئي   ١- دانش آموزان بتوانند از عدد ١ تا ٢٠ را به ترتيب بشمارند

٢- دانش آموزان بتوانند اعداد يک رقمي را با کمک چينه جمع کنند

٣- دانش آموزان بتوانند جمع دو عدد يک رقمي را روي محور نشان دهند

٤- دانش آموزان بتوانند جمع چند عدد يک رقمي را روي محور نشان دهند

روش تدريس   پرسش و پاسخ – قصه گويي و نمايش – سخنراني

مواد و وسايل ماژيک – تخته وايت برد- تخته هوشمند- شکل انار و آهن ربا – تخته وايت برد فردي- چينه – محور اعداد روي زمين و کارت اعداد– کتاب درسي- فيلم آموزشي

آموزشي

فعاليت هاي يادگيري ،     فعاليت هاي دانش آموزان و پاسخ هاي معلم به دانش آموزان و ارزشيابي و   يادداشت ها

گام ها زمان

سوالات کليدي     عکس العمل هاي مورد انتظار     نکات ضروري     روش هاي آن ي مشاهده

شروع ١← رفتار ورودي :

← بچه ها پاسخ معلم را ميدهند.

ابتدا معلم سلام و احوالپرسي ميکند و

به بررسي غايبين و تکاليف ميپردازد.

 

٧→ ارزشيابي تشخيصي :                                        يادداشت هاي

١. شمارش اعداد از ١ تا ٢٠ با کمک ← دانش آموزان با جريان فيلم همراه                     مشاهده گران

انيميشن کشاورز و هويج هايش و   شده و ميشمارند و داستان فيلم را ←معلم آن ها را همراهي کرده و   ←دانش آموزان بايد   به صورت

تعريف داستان مربوط به فيلم توسط                 نظارت ميکند و در صورت نياز داستان بتوانند اعداد را به ترتيب نمون برگ در

بيان ميکنند.

دانش آموزان و معلم                   را کامل ميکند.       بشمارند.     پيوست و نقد

و ارزيابي و

جمع بندي

آن ها در متن

٢. معلم از دانش آموزان ميخواهد جمع ← دانش آموزي پاي تخته آمده و                       گزارش آمده

٤+٣ را با کمک شکل حل کنند   تمرين راه حل ميکند.     ← معلم نظارت و همراهي ميکند. ←دانش آموز بايد بتواند است .

شروع                                             ٧=٤+٣ را درست حل

کند

٣. جمع ٢+٤ را با کمک شکل به صورت

گروهي حل کنند.

← به صورت گروهي و با کمک چينه ← نظارت و رسيدگي معلم

 

۳۱

 

راهنماي تکميلي درس پژوهي

اداره تکنولوژي و گروه هاي آموزش ابتدايي شهر تهران

جمع در گروهها و پاي تخته توسط               ← دانش آموزان بايد

دانش آموزي حل شود.                   بتوانند ٦=٢+٤ را حل

ايجاد انگيزه :                                     کنند.

معلم يک خط روي تخته کشيده و

٥ ← همراه با بچه ها از عدد ٠ تا ١٠ روي آن ← دانش آموزان اعداد را ميشمارند.                     ← بايد بتوانند از ١ تا

با فاصله هاي مساوي علامت گذاري                 ← معلم عددها را بلند تکرار کرده و   ١٠ را بشمارند.

ميکند.                       خط مدرج ميکند

يک محور هم روي زمين از قبل کشيده

شده است و از بچه ها ميپرسد که جمع

٢+٣ را چگونه ميتوان روي محوري که

روي زمين کشيده است نشان داد؟

← بچه ها به فکر فرو ميروند بعضي                 شنيدن پاسخ بله از

ميگويند بله                     سوي دانش آموزان

سپس يک دانش آموز را به پايين کلاس

١٠ ← آورده تا جمع را روي محور کشيده                           ← بايد بتواند روي

شده برروي زمين انجام دهد سپس ← دانش آموز روي عدد صفر ميايستد             محور ٣ تا به جلو و

همان جمع را روي تخته حل ميکند و بعد روي عدد ٣ ميپرد و چون             سپس ٢ واحد به پيش

عبارت جمع است ٢ تا به سمت جلو ← اگر دانش آموز از عدد صفر شروع برود و نيز روي محور

ميرود.         نکرد و يا به سمت جلو حرکت نکرد کشيده شده پاي تخته

ادامه                                                                           معلم يادآوري ميکند و روي عدد دوم با فلش نمايش دهد و

←                                 که چگونه بايد انجام شود (٢واحد) به به پاسخ ٥ برسد.

جلو ميرويم تأکيد شود.

بعد يک دانش آموز را به پاي تخته

آورده تا يک محور بکشد و جمع ١+٢

را ابتدا روي محوري که روي زمين ← دانش ابتدا از صفر شروع کرده و

← بايد بتواند به پاسخ

کشيده شده است عملي انجام دهد و روي عدد ٢ ميايستد سپس چون

← معلم از دانش آموز ميخواهد   ٣ برسد و با فلش ها

سپس روي تخته تمرين را حل کند. عبارت جمع است يک واحد به جلو

به جاي يک قدم يک قدم روي محور روي محور نشان دهد

رفته و روي عدد ٣ ميايستد و ميگويد

بعد از دانش آموزان ميخواهد يک پاسخ جمع ميشود ٣     جلو رفتن ابتدا از صفر با يک قدم بلند

روي عدد ٢ بايستد و بعد يکي به جلو

عبارت جمع بگويند و يکي از

دانش آموزان آن را روي تخته حل                 برود و روي عدد ٣ ميايستد (تأکيد

معلم بر عدد دوم جمع است .)

نمايد.           ← روي محور تخته جمع را به همان

بايد بتواند پاسخ جمع

ترتيب که روي زمين نشان داد انجام

را با کمک محور بدست

جمع بندي :         ميدهد.

سپس معلم به دانش آموزان ميگويد                           آورد

 

١٣← من جمع ٣+٢ را پاي تخته مينويسم و

شما به صورت گروهي در گروه هاي                           ← بتوانند پاسخ ٥را

خودتان بروي تخته شخصي حل نمايد ← دانش آموزان به صورت گروهي

کلاس به گروه هاي ٤ نفره تقسيم شده جمع را روي تخته هاي شخصي حل ←معلم به کار گروه ها نظارت ميکند. بکدننسدت (بآاوکردک و بمياحن ر)

است           ميکنند و به پاسخ ٥ ميرسند

بعد از ٣ گروه ميخواهد به ترتيب کار

ادامه     گروه خود را در پاي تخته توضيح دهند

که چگونه انجام داده اند و کار بچه ها را

روي تخته ميچسباند.                                 ← بايد بتوانند جمع ها

← از هر گروه يک دانش آموز به

نمايندگي به پاي تخته آمده و کار او ← در صورت درست نشان ندادن عدد را روي محور نشان داده

دوم معلم تأکيد ميکند که براي نشان و پاسخ جمع هاي اين

توسط معلم چسبانده ميشود و پاسخ

دادن عدد دوم ٣ واحد به سمت جلو صفحه را بنويسند

دانش آموزان که عدد ٥ است بيان

٥ ← ارزشيابي پاياني :

در مرحله بعدي از بچه ها ميخواهد ميشود.         ميرويم .

کتاب را باز کنند و تمرين هاي جمع

صفحه ١١٩ را در کتاب انجام دهند و

پاسخ ها را کنترل ميکند سپس به

جمع =٤+٢+٣ اشاره ميکند و ميگويد بچه ها مشغول به حل تمرين ميشوند. معلم نظارت و رسيدگي ميکند و در

آيا ميتوانيد اين جمع را هم انجام                 صورت مشاهده شروع نکردن از صفر و

دهيد؟ و بعد از آن ها ميخواهد تا آن را               يا نشان دادن عدد دوم تذکر ميهد.

انجام دهند و پاسخ ها را کنترل ميکند.                             بايد بتوانند روي محور

۳۲

 

راهنماي تکميلي درس پژوهي

اداره تکنولوژي و گروه هاي آموزش ابتدايي شهر تهران

در صورت شنيدن و يا ديدن پاسخ حل کرده و پاسخ ٩ را

← بله ميشود ٩       نادرست معلم تذکر ميدهد که هر بدهند.

٢ ← تکليف :                       تعداد عدد در عبارت جمع باشد به

پايان   در پايان دو تمرين =١+٤ و =٢+٥ را             سمت جلو روي محور حرکت ميکنيم

جمع روي تخته نوشته و از بچه ها ميخواهد              کنترل تمرين هاي خواسته شده در

زمان آن را در دفتر يادداشت کرده و براي آن             جلسه بعد و رفع اشکالات موجود

٤٢ محور کشيده و آن را حل نمايند

ملزومات اجراي تدريس اول

فهرست مواد و اقلام آموزشي: کتاب درسي – فيلم آموزشي- تخته هوشمند – تخته وايت برد– ماژيک وايت برد-

انار بريده شده از مقوا و آهن ربا– محور کشيده شده در کف کلاس – کارت اعداد- چينه – تخته شخصي (لمينت ).

الف ) نمونه برگ نقشه تخته کلاس (تدريس اول )

نقشه چيدمان کلاس تدريس اول و محل استقرار مشاهده گران

ب )تقسيم کار و تعيين نقش اعضاي گروه در تدريس اول

رديف           نقش                       نام و نام خانوادگي

١ مجري تدريس اول           گلناز دشتي

۳۳

 

راهنماي تکميلي درس پژوهي

اداره تکنولوژي و گروه هاي آموزش ابتدايي شهر تهران

٢ مشاهده گر يا مشاهده گران تطبيق طرح درس و اجرا محترم عليزاده – نرگس حاجعلي – طاهره طرخوراني

مشاهده گر يا مشاهده گران فعاليت و واکنش هاي

٣                       ويدا بختياري – الهام نظري – محترم عليزاده –طاهره طرخوراني

معلم

مشاهده گر يا مشاهده گران فعاليت و واکنش هاي   طاهره طرخوراني – محترم عليزاده – نرگس حاجعلي – الهام نظري- ويدا

۴

دانش آموزان             بختيار- حسين صفري

طرح درس تحقيقاتي (تدريس دوم )

طراحان طرح درس   نام مدرسه   جنسيت و نوع پايه تحصيلي   نام ماده درسي تاريخ جلسه

خانمها:      امام سجاد (ع )   مدرسه       اول     رياضي     ٩٥/١١/٢٧

گلناز دشتي             پسرانه

نرگس حاجعلي             دولتي

الهام نظري

مشخصات کلي   طاهره طرخوراني

نام و پايه مجري تدريس                 تعداد دانش آموزان مدت زمان تدريس موضوع درس

گلناز دشتي (پايه اول )                   ١٦ نفر     ٤٠ دقيقه   جمع اعداد يک رقمي روي محور

اعداد

هدف کلي   آشنايي با جمع اعداد يک رقمي روي محور اعداد

هدف هاي جزئي   ١- دانش آموزان بتوانند از عدد ١ تا ٢٠ را به ترتيب بشمارند

٢- دانش آموزان بتواننداعداد يک رقمي را با کمک چينه جمع کنند

٣- دانش آموزان بتوانند جمع دو عدد يک رقمي را روي محور نشان دهند

٤- دانش آموزان بتوانند جمع چند عدد يک رقمي را روي محور نشان دهند

روش تدريس   روش ۵E

مواد و وسايل ماژيک – تخته وايت برد- اشکال اناروچسب – کاربرگ -چينه -محوراعدادروي زمين و کارت اعداد- کتاب درسي

آموزشي

فعاليت هاي دانش آموزان     پاسخ هاي معلم به دانش آموران   ارزشيابي و روش هاي يادداشت

گام ها   زمان فعاليت هاي يادگيري، سؤالات کليدي

و عکس العمل هاي مورد انتظار     و نکات ضروري         آن     هاي مشاهده

۳۴

 

راهنماي تکميلي درس پژوهي

اداره تکنولوژي و گروه هاي آموزش ابتدايي شهر تهران

١ ← رفتار ورودي :         ←بچه ها پاسخ معلم را ميدهند

ابتدا معلم سلام و احوال پرسي ميکند

و به بررسي تکاليف و غائبين کلاس

ميپردازد

←ارزشيابي تشخيصي :

٣ ← ١- معلم از بچه ها ميخواهد از عدد ١ ← بچه ها از ١ تا ٢٠ ميشمارند

شروع       تا ٢٠ را به ترتيب بشمارند                 ← معلم آنها را همراهي کرده و نظارت ← بچه ها بايد بتوانند

ميکند        از يک تا ٢٠ را صحيح و

به ترتيب بشمارند

٢- هر دانش آموز جمع ٤+٣ و ٢+٥ را با

کمک چينه انجام دهند (معلم جمع ها

را روي تخته مينويسد)     ←دانش آموز با چينه هاي خود جمع را

انجام ميدهد.       ← دانش آموزاني که نتوانستند حل

کنند توسط معلم راهنمايي ميشوند

← بچه ها بايد بتوانند

معلم به آنها کمک ميکند تا با دورنگ

٧=٤+٣ ٧=٢+٥ را نشان

متفاوت دو عدد را جمع کند

دهند (با چينه )

 

← سپس يکي از دانش آموزان جمع را

← بايد بتواند شکل ها

و سپس از يک دانش آموز ميخواهد با ←معلم از دانش آموزي ميخواهد جمع             را روي تخته قرار داده و

با اشکال انار روي تخته حل کند

شکل هاي انار روي تخته نشان دهد.

را با کمک شکل انار روي تخته انجام               جمع کند

دهد. دانش آموز پاسخ درست ميدهد                         يادداشت هاي

و تمرين را حل ميکند                             مشاهده گران

به صورت

نمون برگ در

← بعضي از دانش آموزان ميگويند بله

معلم در اين مرحله دانش آموزان را             پيوست و

و برخي فقط گوش ميدهند و فکر وادار به فکر کردن ميکند و زمينه را                   تعداد و

←ايجاد انگيزه :       ميکنند         فراهم ميکند       ← دانش آموزان بتوانند ارزيابي و

←۵

معلم يک خط شماره گذاري شده با                           بگويند روي خط جلو جمع بندي

فاصله هاي مساوي را روي زمين                                     آنها در متن

ميرويم

ميکشد و از بچه ها ميپرسد آيا                                     گزارش آمده

ميتوانيم همان جمع ٤+٣ را که با                                       است

چينه انجام داديم را به جاي استفاده از

(ادامه )       چينه روي اين خط شماره گذاري شده

مرحله درگير     نشان دهيم ؟

 

کردن Engage                 ← دانش آموزان روي کاربرگ ها شروع

به کار ميکنند.       ← معلم فقط نظاره ميکند و قدم

ميزند

٥← ← سپس دانش آموزان به صورت

گروهي روي کاربرگ هاي آماده شده

شروع به انجام کار ميکنند. (کلاس به

٨ گروه ٢ نفره تقسيم شده است هر

دانش آموز با بغل دستي خودش يک

(ادامه ) مرحله

گروه تشکيل ميدهد و چيدمان کلاس

کاوش

ستوني ميباشد)

Explore

 

سپس معلم مثال جمع ٢+٥ را روي                         ←بايد بتوانند بگويند و

١٠← تخته نوشته و روي محوري که روي                           از صفر شروع ميشود و

زمين کشيده نشان ميدهد و ميگويد                            عدد اول ٥ است

ابتدا روي صفر ميايستم (محور ما از

عدد چند شروع ميشود) عدد اول ←از عدد صفر شروع ميشود و عدد

 

۳۵

 

راهنماي تکميلي درس پژوهي

اداره تکنولوژي و گروه هاي آموزش ابتدايي شهر تهران

جمع ما چند است ؟       اول ما ٥ است

(ادامه ) مرحله

← دانش آموزان پاسخ ميدهد ٢   ← اگر پاسخ درست ندادند معلم

توصيف Explin

ميگويد از صفر

← بايد دانش آموزان

←در اين مرحله معلم بايد گوشزد کند

ما از روي صفر روي عدد ٥ ميپريم                         پاسخ بدهند چون جمع

چون جمع است به سمت جلو ميرويم

عدد بعدي ما چند است ؟                               است به سمت جلو

ميرويم و اضافه

← پاسخ دانش آموزان عدد ٧ است

ميکنيم .

 

سپس از روي عدد ٥ چون جمع است ← پاسخ دانش آموزان عدد ٧

٢ تا به جلو ميپريم حالا روي چه                           بايد بتوانند بگويند عدد

عددي ايستاده ايم                                   ٧ و جمع ٧=٢+٥

پس جواب جمع ما چند ميشود؟                           ميشود ٧

(معلم مراحل کار را نشان ميدهد)

←حالا بچه ها مسير پريدن را ميتوانيم               در اين مرحله معلم بايد روي محوري

روي محور اعداد با يک فلش انجام                 که پاي تخته کشيده است فلش را و

دهيم و روي محور پاي تخته نشان                 نحو کشيدن آن را نشان دهد و بگويد

ميدهد                       هر مرحله پريدن را با يک فلش نشان

ميدهيم

 

← در اين مرحله اگر دانش آموزي عدد

را اشتباه نشان داد و يا روي محور

اعداد به سمت جلو حرکت نکرده بود

← دانش آموزان مشغول حل کاربرگ

نظارت و راهنمايي ميکند

ميشوند                       ← در اين مرحله بايد

سپس از بچه ها ميخواهد تمرين ٤+٢

←٦                                         بتوانند پاسخ جمع

را روي برگه هايي که در اختيار دارند به               ←در صورت به جلو حرکت نکردن و يا

٦=٤+٢ را با استفاده از

صورت انفرادي انجام دهند                 از صفر شروع نکردن و درست نشان

محوري که کشيده شده

ندادن عدد دوم معلم راهنمايي ميکند

و حل ميکنند به دست

و نشان ميدهد

آورند و فلش ها را روي

عدد مورد نظر به درستي

 

← معلم نظارت ميکند     بکشند

و هم چنين جمع را روي تخته

←بعد از دانش آموز را به پاي تخته

مينويسد

آورده و پاسخ او را ميشنود

(ادامه ) مرحله

 

توصيف Extend

 

← اين مرحله اگر دانش آموز عدد دوم ←دانش آموزان بايد

← دانش آموزان روي کاربرگ ها   و سوم را به سمت جلو حرکت نکرده بتوانند کاربرگي که در

سپس معلم تمرين =١+٣+٤ را روي مشغول انجام کار ميشوند و با هم بود و يا نميتوانست عدد دوم و سوم را اختيار دارند را به

←٧ تخته و از بچه ها ميخواهد روي   همفکريميکننددر اين مرحله تعدادي با عدد اول جمع کند معلم به آنها صورت گروهي و

کاربرگي که در اختيار دارند به صورت به درستي پاسخ ميدهند و عده اي کمک ميکند       به درستي حل کنند

گروهي حل نمايند (هر دانش آموز با ممکن است براي نشان دادن عدد سوم ← اگر دانش آموزي يا دانش آموزان فلش اول را از عدد صفر

بغل دستي خودش )       سر درگم باشند       درست ندادند و معلم مجددا مراحل شروع کرده و روي عدد

جمع روي محور را به صورت خلاصه ٤ بروند و سپس ٣ تا

معلم از يک دانش آموز ميخواهد در توضيح ميدهد         جلو بروند و بعد يکي

پاي تخته آن را حل کند و انتظار                 جلو بروند و در نهايت

ميرود پاسخ درست بدهد                 سر فلش آخر روي عدد

٨ باشد و پاسخ را به

درستي بنويسد

← در اين مرحله بچه ميگويند ياد

گرفتيم جمع را ميتوان با محور اعداد

انجام داد سپس مراحل را توضيح

 

ميدهند

(ادامه )       ← در پايان از بچه ها ميپرسيم امروز                           ← بايد بتوانند در اين

۲←

۳۶

 

راهنماي تکميلي درس پژوهي

اداره تکنولوژي و گروه هاي آموزش ابتدايي شهر تهران

مرحله شرح و بط     چه چيزي ياد گرفتيد و يک دانش آموز                           مرحله مراحل کار را از

Extend       را به پاي تخته ميآوريم تا توضيح دهد                           اول تا آخر توضيح دهد

 

١← تکليف :                                       معلم جلسه بعد به

معلم از دانش آموزان ميخواهد که يک                           تمرين ها رسيدگي

جمع بنويسند و با کشيدن محور آن را                           ميکند

حل کنند و پاي تخته آن را يادداشت

ميکند.

و همچنين تمرين هاي جمع صفحه

١١٩ کتار رياضي را در منزل حل کنند

پايان

مرحله ارزشيابي

Evaluate   جمع

زمان

۴۰

ملزومات اجراي تدريس دوم

فهرست مواد و اقلام آموزشي: کتاب درسي ـ تخته ـ ماژيک وايت برد ـ کاربرگ ـ انارهاي بريده شده ازمقوا ـ

محور و کارت اعداد ـ چينه

نقشه تخته کلاس (تدريس دوم )

۳۷

 

راهنماي تکميلي درس پژوهي

اداره تکنولوژي و گروه هاي آموزش ابتدايي شهر تهران

نقشه چيدمان کلاس و مشاهده گران

تقسيم کار و تعيين نقش اعضاي گروه

رديف         نقش                         نام و نام خانوادگي

١ مجري تدريس دوم             گلناز دشتي

٢ مشاهده گر يا مشاهده گران طبق طرح درس و اجرا     محترم عليزاده – نرگس حاجعلي – طاهره طرخوراني

٣ مشاهده گر يا مشاهده گران فعاليت و واکنش هاي معلم     ويدا بختياري – الهام نظري – محترم عليزاده –طاهره طرخوراني

٤ مشاهده گر يا مشاهده گران فعاليت و واکنش هاي دانش آموز حسين صفري- فريبا عليزاده – محترم عليزاده -طاهره طرخوراني- ويدا بختيار – الهام نظري- نرگس حاجعلي

۳۸

 

راهنماي تکميلي درس پژوهي

اداره تکنولوژي و گروه هاي آموزش ابتدايي شهر تهران

يافته هاي پژوهش و جمع بندي :

پس از اجراي تدريس اول و بازبيني فيلم طي جلسه اي با توجه به نمون برگ هاي مشاهده گري و کاربرگ ها و

ارزشيابي و … به نقد و بررسي تدريس اول پرداخته شد که اقدامات مورد توافق براي اصلاح درس شامل نوع روش

تدريس و شيوه کارگروهي دانش آموزان و تسهيل روند يادگيري و شاداب سازي کلاس و نيز تغيير چيدمان تخته و

کلاس بود.

با در نظر گرفتن موارد فوق طراحي تدريس دوم به روش E ٥ انجام شد پس از اجرا با توجه به مشاهدات حين

اجرا و کاربرگ ها ميزان پاسخ هاي غلط دانش آموزان نسبت به تدريس اول کاهش يافته و روند يادگيري و آموزش

مطلوب تر به نظر رسيد در مجموع نتايج و يافته هاي ما از اين پژوهش به شرح زير مي باشد.

١) بهتر است در ص ١١٩ کتاب رياضي پايه ي اول براي آموزش جمع روي محور يک صفحه ي مجزا در نظر

گرفته شود و از آوردن تمرين هاي جمع و تفريق که نياز به دو جلسه ي آموزشي جداگانه دارد خودداري شود.

٢) با توجه به کاربرد محاسبات درزندگي، اهميت يادگيري اين موضوع به صورت تفهيمي و کاربردي احساس مي

شود بنابراين آموزش با روش هاي راهبردي باعث تسريع و تعميق يادگيري و در نهايت باعث کسب مهارت در حل

تمرينات و خود باوري مي شود.

٣) با توجه به تفاوت هاي فردي ممکن است هر کدام از دانش آموزان از شيوه اي خاص ، بهتر آموزش بپذيرند، در

تدريس هاي اين پژوهش نيز از شيوه هاي آموزشي مختلف هم چون دست ورزي (چينه و محور) محور کشيده شده کف

کلاس براي بازي، حل تمرين در کاربرگ ها و حل تمرين با تصوير و کلام براي بهبود آموزش جمع اعداد يک رقمي

استفاده شد که به بهسازي يادگيري دانش آموزان منجر شد.

٤) پژوهش حاضر به علت حضور همکاران در کلاس يکديگر و پژوهش پيرامون موضوع نقد و بررسي آن منجربه

توسعه حرفه اي معلمان اين مدرسه شد.

۳۹

 

راهنماي تکميلي درس پژوهي

اداره تکنولوژي و گروه هاي آموزش ابتدايي شهر تهران

نمونه ٢

طرح درس تحقيقاتي (تدريس اول )

۴۰

 

راهنماي تکميلي درس پژوهي

اداره تکنولوژي و گروه هاي آموزش ابتدايي شهر تهران

۴۱

 

راهنماي تکميلي درس پژوهي

اداره تکنولوژي و گروه هاي آموزش ابتدايي شهر تهران

۴۲

 

راهنماي تکميلي درس پژوهي

اداره تکنولوژي و گروه هاي آموزش ابتدايي شهر تهران

۴۳

 

راهنماي تکميلي درس پژوهي

اداره تکنولوژي و گروه هاي آموزش ابتدايي شهر تهران

۴۴

 

راهنماي تکميلي درس پژوهي

اداره تکنولوژي و گروه هاي آموزش ابتدايي شهر تهران

ملزومات اجراي تدريس اول

فهرست مواد و اقلام آموزشي : مطابق با اهداف و طرح درس تدوين شده وسايل و اقلام زير با همکاري اعضاي

گروه درس پژوهي، اوليا و دانش آموزان آماده گرديد؛

ليوان هاي يکبار مصرف با برچسب هاي ارزش مکاني

مقواهاي شطرنجي بريده شده در اندازه هاي ۱۰×۱۰

کاربرگ ارزشيابي تشخيصي              پاورپوينت جمع بندي

مگنت                  تخته هاي وايت برد شخصي و ماژيک

۴۵

 

راهنماي تکميلي درس پژوهي

اداره تکنولوژي و گروه هاي آموزش ابتدايي شهر تهران

نمونه برگ نقشه تخته کلاس (تدريس اول )

با توجه به در اختيار داشتن ٢ تخته وايت برد در کلاس ها نقشه هر دو تخته که يکي براي نمايش محتوا هاي

الکترونيک و ديگري براي حل تمرينات استفاده مي شوند رسم شده است .

نقشه چيدمان کلاس تدريس اول و محل استقرار مشاهده گران

۴۶

 

راهنماي تکميلي درس پژوهي

اداره تکنولوژي و گروه هاي آموزش ابتدايي شهر تهران

تقسيم کار و تعيين نقش اعضاي گروه در تدريس اول

رديف           نقش                   نام و نام خانوادگي

١ مجري تدريس اول                 صفا مجتهد زاده

٢ مشاهده گر يا مشاهده گران تطبيق طرح درس و اجرا       پريزاد بني اسد، فريبا لطفي

٣ مشاهده گر يا مشاهده گران فعاليت و واکنش هاي   معلم   ميترا نباتي، امراله حسين پور

٤ مشاهده گر يا مشاهده گران فعاليت و واکنش هاي دانش آموزان فاطمه باغياني، فريبا درويزه ، بهناز تيز معتمدي، ميترا مرتضوي

نقد و ارزيابي اجراي تدريس اول

جلسه نقد و ارزيابي تدريس اول در تاريخ ٩٦/١١/١١ در کلاسي که تدريس در آن انجام شده بود با حضور همه

اعضا تشکيل گرديد. در اين جلسه ابتدا مجري تدريس نظرات خود را مطرح و سپس هماهنگ کننده گروه ، سوالات و

نکاتي که در ستون «ارزشيابي و روش هاي آن »، در طرح درس تنظيم شده بود را يک به يک خوانده و هر مشاهده گر

داده هايي را که در رابطه با هر سوال جمع آوري کرده بود بيان کرد. در مواردي به فيلم تدريس مراجعه شد. در نهايت

پاسخ سوالات مطرح شده جمع بندي گرديد تا مشخص شود کدام يک از اهداف و فعاليت ها مطلوب بوده و کدام يک

نياز به تغيير دارند.

از نظر مجري تدريس دانش آموزان در پيش نيازها و دانستني هاي مورد نياز پايه اي براي درس جديد مشکلاتي

داشتند که لازم است به آن ها پيش از تدريس تقسيم اعشاري پرداخته شود. دانش آموزان در شناسايي مرتبه ها گاها

دچار خطا مي شدند، در فعاليت هاي گروهي و همراهي با معلم هم نياز به پيش بيني فعاليت هاي مکمل و مناسب تر

مي باشد.

پاسخ جمع بندي شده مشاهده گران شامل موارد زير مي باشد.

 آيا ضرب اعداد اعشاري را به درستي انجام دادند؟ در مدت زمان داده شده تعدادي اندک از دانش آموزان ضرب

اعشاري را به درستي انجام دادند.

 آيا دانش آموزان درک صحيحي از نحوه تبديل کسر به اعشار را دارند؟ خير برخي از دانش آموزان توانستند کسر داده

شده را به صورت اعشار بنويسند. در واقع دانش آموزاني هم که پاسخ داده بودند نتوانستند به طور کامل نقش صفر بعد

از مميز و تبديل يک واحد بر مبناي ده را به درستي انجام دهند.

 آيا اکثر دانش آموزان رابطه درستي تقسيم را به درستي انجام داده اند؟ در زمان داده شده فرصتي براي انجام درستي

در رابطه با تقسيم نبوده چون سرعت عمل دانش آموزان بسيار پايين بود.

 آيا اکثر دانش آموزان توانستند مراحل تقسيم را به درستي انجام دهند؟ سرعت بچه ها در انجام تمرين کند بود و

تعداد کمي به پاسخ رسيدند.

 آيا همه دانش آموزان درگير حل مسأله شدند؟ بله اکثر دانش آموزان با وسايلي که در دست داشتن درگير حل مسئله

بودند.

۴۷

 

راهنماي تکميلي درس پژوهي

اداره تکنولوژي و گروه هاي آموزش ابتدايي شهر تهران

 آيا با وسايل موجود توانستند تقسيم را انجام دهند؟ خير، تقسيم را کامل انجام ندادند در قسمت اعشار اشکال

داشتند. وسايلي که انتخاب کردند از نظر شکل يکسان نبود و قابل تقسيم به اعشار نبودند.

 آيا دانش آموزان توانستند با وسايلي که در اختيار دارند راه حل خلاقانه اي ارائه دهند؟ خير، تنها يک گروه که به

وسيله کاغذ، نواري به اندازه ي خواسته شده جدا کرده و به سه قسمت تقسيم کرد.

 دانش آموزان تا چه ميزاني توانستند در مدت داده شده چالش مورد نظر را حل نمايند؟ دانش آموزان فقط مرتبه

يکان را توانستند تقسيم کنند.

 آيا دانش آموزان توانستند با ليوان ها جدول ارزش مکاني را به درستي نمايش دهند؟ خير دانش آموزان در چيدمان

جدول هاي ارزش مکاني سردرگم شده بودند و ١ گروه توانست به درستي مرتبه ها را بچيند.

آيا دانش آموزان توانستند با مقواهاي شطرنجي عدد ٦/٢٨ را نمايش دهند؟ عدد صحيح را به درستي از مقواي

شطرنجي جدا کردند ولي در قسمت اعشار مشکل داشتند.

 آيا همه دانش آموزان برش هاي دهم و صدم را روي مقواي شطرنجي به درستي انجام دادند؟ خير

پس از توضيحات معلم برش دادند اما در عمل همچنان دچار خطا مي شدند. رنگ مقواها و درک اينکه يک واحد را

به ١٠ و صد قسمت بايد تقسيم کنند تا عدد مورد نظر را خودشان به دست آورند برايشان مبهم بود.

 در چه قسمتي دچار مشکل هستند؟ در قسمتي که مي خواستند برش هاي دهم و صدم را ببرند دچار مشکل بودند.

 آيا دانش آموزان به تذکرات معلم توجه مي کنند؟ خير اکثرا دانش آموزان مشغول گفتگوهاي گروهي بودند.

 آيا گروهي که نتوانست کارت ها را در جدول تقسيم کند، به اشتباه خود پي برد؟و با توضيحات معلم توانست اشکال

کار را رفع نمايد؟ گروه ها در نهايت فعاليت خواسته شده را به سرانجام رساندند اما بيشتر يکي دو نفر از هر گروه

توانست کار را انجام دادند و باقي دانش آموزان درک درستي از کار نداشتند و فقط نظاره گر بودند.

 آيا دانش آموزان به دنبال کردن پاورپوينت نمايش داده شده علاقه مند بودند؟بله ، دانش آموزان توجه کافي داشتند.

 آيا دانش آموزان توانستند رابطه تعداد ارقام اعشاري در مقسوم و خارج قسمت و باقي مانده را بيان کنند؟ خير، دانش

آموزان نتوانستد به رابطه تعداد رقم اعشار در مقسوم ، خارج قسمت و باقي مانده که با هم برابرند پي ببرند.

آيا دانش آموزان توانستند کارت ها را بين ٣ جدول مورد نظر به درستي تقسيم کنند؟ خير در قسمت تبديل دهم به

صدم احتياج به راهنمايي معلم داشتند.

 دانش آموزان تا چه مرحله اي از کار را پيش برده اند؟ به راحتي توانستند واحدهاي کامل را بين ٣ نفر تقسيم کنند.

 در چه قسمتي دچار بد فهمي شدند؟در تبديل کردن دهم به صدم که به راحتي نمي توانستند دهم را به صدم

تبديل کنند.

 چند گروه توانستند کارت ها را به درستي برش دهند و در جدول قرار دهند؟ فقط يک گروه توانستند با راهنمايي

آموزگار جدول ارزش مکاني را کامل کنند.

 مشکلات دانش آموزان در چه قسمتي از مراحل تقسيم بوده است ؟ در مورد برش قسمت هاي دهم و تبديل آن به

صدم .

 آيا همه دانش آموزان توانستند تمرين کار در کلاس را به راحتي و درستي حل کنند؟برخي از دانش آموزان به دليل

عدم توجه به توضيحات معلم و عدم درک مراحل کار گروهي در اين قسمت نيز با مشکل روبه رو شدند.

۴۸

 

راهنماي تکميلي درس پژوهي

اداره تکنولوژي و گروه هاي آموزش ابتدايي شهر تهران

 آيا دانش آموزاني که نتوانستند تمرين را به درستي حل کنند، اشکالاتشان رفع شد؟ خير، زيرا مشکلات آن ها منوط

به انجام درست مراحل مجسم و نيمه مجسم بوده است .

تفاوت هاي طرح درس اول و دوم

با توجه به نقد و ارزيابي هاي صورت گرفته و صحبت هاي انجام شده همکاران براي يادگيري مطلوب تر دانش

آموزان در زمينه تبديل کسر به اعداد اعشاري و همچنين تبديل دهم به صدم و استفاده درست از جدول ارزش مکاني

تصميم گرفته شد با طرح يک مسأله در قالب نمايش ، تدريس انجام شود تا علاقه مندي و انگيزه بيشتر دانش آموزان

به موضوع ياد شده صورت گيرد و بتوانند در زمان مناسب ٤٥ دقيقه مفاهيم اصلي درس را به صورت منظم و مرحله به

مرحله در گروه ها اجرا و به نتيجه ي مطلوب دست يابند.

 به جاي استفاده از ليوان هاي ارزش مکاني که موجب سردرگمي دانش آموزان شده بود، از کاغذهاي متصل به هم که

صفحه آخر آن به صد قسمت مساوي تقسيم شده باشد، استفاده شود.

 مقواهاي شطرنجي در رنگ هاي مختلف که دانش آموزان در به کارگيري آن ها دچار خطا شده بودند حذف شود.

 در سؤال اول ارزشيابي تشخيصي به جاي ضرب اعداد اعشاري، رسم شکل اعداد اعشاري که با اهداف درس منطبقتر

مي باشد جايگزين گردد. همچنين عبارت تأکيدي تقسيم فرآيندي از سؤال ٣ حذف گردد تا دانش آموزن براي حل

تقسيم آزادي عمل داشته باشند.

 فايل نمايش داده شده ارزشيابي تشخيصي به پاورپوينت تبديل گردد تا سؤالات يک به يک نمايش داده شود و کنترل

پاسخ ها آسان تر شود.

 از مشارکت دانش آموزان در برش مرتبه هاي صدم و دهم استفاده شودتا نقش فعال تر داشته باشند.

 در مراحل کار گروهي از تشويق و دادن امتياز به گروه ها استفاده شود.

 پاورپوينت جمع بندي با تأکيد بيشتر بر تبديل مرتبه ها به صدم طراحي گردد.

۴۹

 

راهنماي تکميلي درس پژوهي

اداره تکنولوژي و گروه هاي آموزش ابتدايي شهر تهران

طرح درس تحقيقاتي (تدريس دوم )

۵۰

 

راهنماي تکميلي درس پژوهي

اداره تکنولوژي و گروه هاي آموزش ابتدايي شهر تهران

۵۱

 

راهنماي تکميلي درس پژوهي

اداره تکنولوژي و گروه هاي آموزش ابتدايي شهر تهران

۵۲

 

راهنماي تکميلي درس پژوهي

اداره تکنولوژي و گروه هاي آموزش ابتدايي شهر تهران

۵۳

 

راهنماي تکميلي درس پژوهي

اداره تکنولوژي و گروه هاي آموزش ابتدايي شهر تهران

۵۴

 

راهنماي تکميلي درس پژوهي

اداره تکنولوژي و گروه هاي آموزش ابتدايي شهر تهران

ملزومات اجراي تدريس دوم

فهرست مواد و اقلام آموزشي : مطابق با اهداف و طرح درس دوم وسايل و اقلام زير با همکاري اعضاي گروه درس

پژوهي، آماده گرديد :

کاغذهاي متصل به هم که صفحه آخر آن شطرنجي و به ١٠٠ قسمت تقسيم شده    مگنت

پاورپوينت جمع بندي              تخته هاي وايت برد شخصي و ماژيک

نقشه تخته کلاس (تدريس دوم )

با توجه به در اختيار داشتن ٢ تخته وايت برد در کلاس ها نقشه هر دو تخته که يکي براي نمايش محتوا هاي

الکترونيک و ديگري براي حل تمرينات استفاده مي شوند رسم شده است .

نقشه چيدمان کلاس و مشاهده گران

تقسيم کار و تعيين نقش اعضاي گروه

رديف           نقش                    نام و نام خانوادگي

۵۵

 

راهنماي تکميلي درس پژوهي

اداره تکنولوژي و گروه هاي آموزش ابتدايي شهر تهران

١ مجري تدريس دوم                   ميترا مرتضوي

٢ مشاهده گر يا مشاهده گران تطبيق طرح درس و اجرا         فريبا لطفي، امراله حسين پور

٣ مشاهده گر يا مشاهده گران فعاليت و واکنش هاي   معلم     ميترا نباتي، پريزاد بني اسد

٤ مشاهده گر يا مشاهده گران فعاليت و واکنش هاي دانش آموزان   صفا مجتهد زاده ، بهناز تيزمعتمدي،فريبا درويزه ،فاطمه باغياني

نقد و ارزيابي اجراي تدريس دوم :

جلسه نقد و ارزيابي تدريس دوم در تاريخ ٩٦/١/٢٤ در کلاسي که تدريس در آن انجام شده بود با حضور همه

اعضا تشکيل گرديد. در اين جلسه ابتدا مجري تدريس نظرات خود را مطرح و سپس هماهنگ کننده گروه سوالات و

نکاتي که در ستون «ارزشيابي و روش هاي آن » ، در طرح درس تنظيم شده بود را يک به يک خوانده و هر مشاهده گر

داده هايي را که در رابطه با هر سوال جمع آوري کرده بود بيان کرد. در مواردي به فيلم تدريس مراجعه شد. در نهايت

پاسخ هر سوال مطرح شده جمع بندي گرديد تا مشخص شود کدام يک از اهداف و فعاليت ها مطلوب بوده و کدام يک

نياز به تغيير دارند.

از نظر مجري تدريس همراهي دانش آموزان خوب بود و به نظر مي رسيد همگام با معلم مراحل را پيش رفته و

درک مناسبي از تقسيم پيدا کرده اند. اما به نظر مي رسد همچنان لازم است در جلسات پيش از تدريس اين مفهوم ،

تمرينات دست ورزي بيشتري براي تبديل مرتيه ها و حتي يادآوري تقسيم فرايندي و … صورت گيرد.

پاسخ جمع بندي شده مشاهده گران شامل موارد زير مي باشد.

چه تعدادي از دانش آموزان توانستند شکل صحيح را   رسم کنند؟ اکثر دانش آموزان توانستند.

دانش آموزاني که نتوانستند شکل را به درستي رسم کنند ، در چه مواردي مشکل داشتند ؟ دو نفري که نتوانسته

بودند شکل را رسم کنند در تشخيص و انتخاب شکل براي مرتبه هاي اعشار اشکالاتي داشتند.

آيا دانش آموزا نتوانستند مراحل تقسيم را به درستي انجام دهند ؟ از هر گروه يک نفر در انجام کامل تقسيم

اشکال داشت . به جز يک گروه که کامل انجام داده بود.

دانش آموزا نتقسيم را با چه روشي حل کردند ؟   اکثر دانش آموزان به روش تکنيکي تقسيم را انجام داده بودند.

توضيحات معلم به دانش آموزان در پاسخ دادن به سوالات مناسب بود ؟ بله مناسب بود.

زمان لازم براي حل هر تمرين کافي مي باشد ؟ بله مناسب بود.

استفاده از تخته هاي وايت برد شخصي مناسب بود ؟   بله زيرا کنترل پاسخ ها از طرف معلم ، آسان تر شده بود.

دانش آموزاني که پاسخ درست دادند توانستند به سايرين کمک کنند ؟ بله به زبان ساده همکلاسي خود را

راهنمايي مي کردند.

دانش آموزان با توجه به پاسخ هاي پاي تخته توانستند پاسخ خود را بررسي نمايند ؟ بله توانستند.

آيا دانش آموزي هست که پاسخ اشتباهش را اصلاح نکرده باشد ؟ خير همه دانش آموزان از پاي تخته و يا به

کمک هم کلاسي خود پاسخ ها را تصحيح نمودند.

-آيا بدفهمي دانش آموزاني که اشتباه حل کرده اند ، رفع شد يا صرفا پاسخ صحيح را از پاي تخته نوشتند ؟ دو

دانش آموز هرچه را گفته شد عينا نوشتند و مشخص نشد که آيا بدفهمي آن ها کاملا رفع شده يا صرفا پاسخ صحيح

را نوشته اند.

۵۶

 

راهنماي تکميلي درس پژوهي

اداره تکنولوژي و گروه هاي آموزش ابتدايي شهر تهران

آيا دانش آموزان چالش مورد نظر را با علاقه مندي و توجه دنبال مي کردند ؟ بله ايجاد انگيزه شور و شوق مناسبي

براي آن ها ايجاد کرده بود.

آيادانش آموزان در گروه هاي خود نظرات منطقي مي دهند ؟   فقط يک گروه نظرات نسبتا منطقي ارائه کردند.

آيا اعضاي گروه باهم مشارکت دارند ؟ بله با توجه به راهنمايي معلم هر عضو گروه فعاليتي براي انجام دادن داشت .

آيا دانش آموزان کليت چالش مورد نظر را متوجه شدند ؟   بله چون داستاني متناسب با دانش آموزان و مرتبط با

سه دانش آموز کلاس طرح شده بود و با زندگي روزمره ارتباط داشت .

آيا همه ي دانش آموزان درگير حل مساله شدند ؟   بله همه دانش آموزان درگير حل مسأله شدند.

آيا امتياز هايي که معلم به دانش آموزان مي دهد در مشارکت گروهي موثر مي باشد ؟ بله موثر بود و دانش آموزان

با توجه به مواردي که در آن امتياز کسب نمي کردند سعي داشتند تا با انجام انتظارات معلم و بازخوردهاي مثبتي که

به ساير گروه ها مي دهد، نواقص فعاليت گروهي خود را رفع نمايند.

آيا دانش آموزان به حل چالش موردنظر علاقمندي نشان دادند ؟ بله به خوبي کار را دنبال مي کردند.

آيا همه دانش آموزان توضيحات دوستانشان در پاي تخته را دنبال مي نمايند ؟ بعضا دانش آموزاني بودند که

حواسشان پاي تخته نبود اما با تذکر معلم به توضيحاتدوستانشان توجه مي کردند.

آيا دانش آموزان در پاي تخته توانستند به درستي نحوه کار را توضيح دهند ؟ بله با پرسش و پاسخ هاي معلم کار

به خوبي انجام شد.

معلم راهنمايي هاي لازم را ارائه کرد ؟   بله

آيا همه دانش آموزان توانستند کار خواسته شده را به درستي انجام دهند ؟ بله توانستند البته سرعت عمل گروه ها

متفاوت بود.

آيا دانش آموزي هست که درک صحيحي از فعاليت برايش حاصل نشده باشد ؟ خير

آيا همه دانش آموزان به اسلايد ها توجه لازم را دارند ؟ بله توجه خوبي داشتند.

چه تعدادي از دانش آموزان توانستند بدون کمک و راهنمايي پاسخ صحيح دهند ؟ به جز ٢ نفر باقي دانش آموزان

توانستند.

آيا دانش آموزان به توضيحات پاي تخته توجه داشتند ؟   بله توجه داشتند.

عکس العمل دانش آموزان نسبت به تکاليف داده شده چگونه بود ؟ عکس العمل خاصي نداشتند و تکاليف داده

شده را يادداشت نمودند.

يافته هاي پژوهش و جمع بندي :

براساس مشاهدات صورت گرفته و داده هاي جمع آوري شده در دو تدريس و جلسات نقد و ارزيابي يافته هاي زير

حاصل گرديد که حاکي از آن است که استفاده از مراحل مجسم و تبديل واحدهاي کامل به اعشاري با دستورزيمي

توان بدفهمي هاي تقسيم اعداد اعشاري بر اعداد طبيعي را کاهش داد و بر تعميق يادگيري و تدريس اين مفهوم افزود.

۵۷

 

راهنماي تکميلي درس پژوهي

اداره تکنولوژي و گروه هاي آموزش ابتدايي شهر تهران

براي درک و يادگيري بيشتر تقسيم عدد اعشاري بر عدد طبيعي لازم است معلم بر مفاهيم پايه اي از جمله مفهوم

دهم ، صدم ، تقسيم فرآيندي و جدول ارزش مکاني بيشتر تاکيد کند.

براي درک مفاهيم بالا و تثبيت آنها از دست ورزي استفاده شود.

براي تثبيت يادگيري بيشتر دانش آموزان از تمرين هاي متنوع وملموس استفاده شود.

دانش آموزان در کار گروهي با هم مشورت مي کنند و اين امر باعث تقويت مهارت شنيداري و مشاهده گري آنها

مي شود.

دانش آموزان در کار گروهي عقايد و ايده ها ي علمي خود را به دوستان خود بيان مي کنند و اين امر باعث افزايش

اعتماد به نفس دانش آموز ومهارتهاي اجتماعي او مي شود.

دانش آموز رابطه ي تعداد ارقام اعداد اعشاري، خارج قسمت و باقي مانده را کشف مي کند.

دانش آموز عدد اعشاري را به قسمت هاي مختلف تقسيم مي کند هنگامي که ارزش مکاني مرتبه هاي اعشاري را

درک کرده باشد.

۵۸

 

راهنماي تکميلي درس پژوهي

اداره تکنولوژي و گروه هاي آموزش ابتدايي شهر تهران

منابع

معاونت آموزش ابتدايي ، (١٣٩٥).راهنماي گام به گام درس پژوهي ، انتشارات منادي تربيت ، چاپ اول

ظفري نژاد ، عادل ، (١٣٩٠) . درس پژوهي ، انتشارات کوروش ، چاپ اول

حبيب زاده ، عباس ، (١٣٩٢) .راهنماي عملي درس پژوهي ، انتشارات دانشگاه قم

حوريزاد ، بهمن و ديگران ،(١٣٩٣) . غني سازي تکاليف آموزشي (ساز و کارها و راهنماي عمل ) ، نشر تهران

آقازاده ، محرم و نقي زاده ، محرم ،(١٣٩٤) . راهنماي نگارش طرح درس ، نشر مرآت

آقا زاده ، محرم ،(١٣٩٤) .راهنماي کاربردي روش هاي نوين تدريس ( براي کلاس هاي تک پايه و چند پايه )،

نشر مرآت

سرکارآراني ، محمد رضا ، (١٣٩٤).درس پژوهي ايده اي جهاني براي بهسازي آموزش وغني سازي يادگيري ،

نشر تهران

۵۹